Pojęcie
Trzy ośrodki enneagramu: po czym poznać swój
Na całej stronie typy, skrzydła i sama figura mają jeden z trzech kolorów. Chcesz wiedzieć, co to za trzy grupy i czy ta, w której wynik Cię postawił, jest naprawdę Twoja. Nie znajdziesz tu opisu żadnego ośrodka z osobna, każdy ma własną stronę, ani dziewięciu typów. Jest tu to, co łączy każdą triadę: trzy sposoby spotkania ze światem, trzy emocje, budowa trójki typów i to, co ośrodek znaczy w wyniku.
01
Trzy ośrodki, trzy emocje
ośrodek instynktu
Granica i opór
Gniew
ośrodek emocji
Obraz siebie i własna wartość
Wstydw części szkół: smutek
ośrodek intelektu
Oparcie i bezpieczeństwo
Lęk
Trzy ośrodki to trzy sposoby, którymi człowiek spotyka świat najpierw: ciałem, uczuciem albo myślą, i każdy ma własny temat. Ośrodek instynktu zajmuje się granicą i oporem: gdzie kończę się ja, a zaczyna nacisk z zewnątrz. Ośrodek emocji zajmuje się obrazem siebie i jego wartością: jak mnie widzą i czy ten obraz warto utrzymywać. Ośrodek intelektu zajmuje się oparciem i bezpieczeństwem: na czym się oprzeć i jak nie zostać bez kierunku. To samo zdarzenie czyta się trzy razy inaczej: wtargnięcie, ocena, zagrożenie.
Każdy ośrodek ma jedną emocję, z którą domyślnie sobie nie radzi: instynkt z gniewem, emocje ze wstydem, intelekt z lękiem. To nie cecha wiodąca ani to, co widać z boku: u wielu z ośrodka instynktu gniew nie wychodzi na zewnątrz, a w ośrodku intelektu lęk nieraz chowa się za pewnością siebie. Emocja ośrodka to oś, wokół której zbudowane są jego obrony, i widać ją w tym, czego ośrodek unika. Co do serca szkoły się różnią: Riso i Hudson mówią o wstydzie, część autorów o smutku. Strona trzyma się pierwszej.
Triady leżą na okręgu obok siebie: ósemka, dziewiątka i jedynka tworzą ośrodek instynktu, dwójka, trójka i czwórka ośrodek emocji, piątka, szóstka i siódemka ośrodek intelektu. To nie ułatwienie dla pamięci: Oscar Ichazo położył ośrodki na figurze tak, że każda triada zajmuje własny łuk, a pośrodku stoi wierzchołek wewnętrznego trójkąta. Dziewiątka, trójka i szóstka to rdzenie swoich triad, i z nimi wiąże się główna właściwość triady.
02
Jak zbudowana jest trójka
GniewJedna emocja, trzy sposoby obchodzenia się z nią
- 8Nadmiar: gniew wychodzi na zewnątrz
- 1Niedobór: gniew pod kontrolą
- 9Zerwany kontakt: gniew nieuznawany
Wewnątrz triady jedną emocją rozporządza się na trzy sposoby, i jest to budowa modelu, a nie obserwacja ludzi. Jeden typ wypuszcza emocję z nadmiarem, jeden jej nie dodaje i trzyma pod kontrolą, a typ ze środka triady traci z nią kontakt i żyje tak, jakby jej nie było. U Riso i Hudsona to obchodzenie się nadmierne, niedostateczne i zablokowane. Trzy typy jednej triady różnią się nie emocją, tylko tym, co z nią robią.
Najczyściej widać to w triadzie instynktu, i to jedyny przykład na tej stronie. Ósemka wypuszcza gniew na zewnątrz: w głos, w ruch, w napór, i wcale się tego nie wstydzi. Jedynka trzyma gniew pod kontrolą: zamienia się on w wymagania wobec siebie i w irytację na to, co niewłaściwe, a gniewu jako takiego jedynka u siebie nie uznaje. Dziewiątka gniewowi zaprzecza: jest z nim tak bardzo bez kontaktu, że wygląda na najspokojniejszą z dziewięciu, a jej gniew inni zauważają wcześniej niż ona sama.
Stąd pomyłka, która zdarza się najczęściej: trzy typy jednej triady mogą wyglądać zupełnie niepodobnie, bo z tą samą emocją robią rzeczy przeciwne. Napierający i spokojny, wymagający i ustępliwy stoją w jednym ośrodku. Dlatego ośrodka nie zgaduje się po temperamencie, tylko ustala po temacie, który stoi za zachowaniem: granica, obraz albo oparcie. Triady emocji i intelektu są zbudowane tak samo, wyglądają inaczej i mają to rozpisane na własnych stronach.
03
Jak rozpoznać swój ośrodek
- Ciało już działa albo staje murem
- Uczucie wzbiera przed słowami
- Myśl odsuwa się i liczy warianty
Patrzeć trzeba na pierwszą reakcję, nie na charakter. Charakter jest nadbudowany nad ośrodkiem i może wyglądać dowolnie. Pierwsza sekunda po niespodziewanym kłopocie jest prostsza: ciało już się rusza albo staje murem, uczucie podnosi się przed słowami, albo myśl odsuwa się i liczy warianty. Co przychodzi pierwsze, to jest ośrodek. Tempo i towarzyskość to tutaj szum.
Dwa pytania o ostatni miesiąc, nie o wyobrażenie o sobie. Pierwsze: kiedy sypie się plan, co dzieje się z Tobą w pierwszej sekundzie, już działasz, zalewa Cię uczucie, czy odsuwasz się i liczysz? Drugie: co jest Ci najtrudniej znieść, że ktoś Cię przepchnął, że nikt nie widzi, kim naprawdę jesteś, czy że zabrakło Ci oparcia? Jeśli odpowiedzi się rozchodzą, waży pierwsza: mówi o reakcji, a nie o wartościach.
Dwie znane pomyłki. Typ ze środka triady najmniej przypomina jej emocję, bo stracił z nią kontakt, i dlatego najczęściej myli się co do ośrodka: spokojna dziewiątka szuka siebie wśród typów intelektu, szóstka z potrzebą aprobaty wśród typów emocji, a trójka podstawia działanie w miejsce uczucia. Jeśli wynik pokazał środek triady, a opis ośrodka wydaje się obcy, to właściwość środka, a nie błąd.
04
Ośrodek w wyniku
Ośrodek nie jest liczony: wynika z typu
Dwóch kandydatów z różnych trójek: najpierw ośrodek
Jedna trójka: rozstrzyganie po ośrodku nie pomaga
Test nie liczy ośrodka jako osobnej wielkości. Ośrodek wynika z typu: wyznacza go triada, w której typ stoi, i w wyniku widać go przez kolor i miejsce na figurze, a nie przez liczbę. Osobnej skali na ośrodek w kwestionariuszu nie ma: ośrodek to grupowanie w modelu, a nie cecha człowieka, którą dałoby się zmierzyć obok typu.
Po co więc go znać. Kiedy test pokazał dwóch kandydatów z różnych triad, ośrodek jest pierwszym rozwidleniem, które warto rozstrzygnąć, i rozstrzyga się łatwiej niż wybór między typami: dotyczy pierwszej reakcji, a nie charakteru. Jeśli obaj kandydaci stoją w jednej triadzie, to rozwidlenie nie pomaga i trzeba patrzeć na to, co każdy robi ze wspólną emocją.
06
Pytania
Czy można być w dwóch ośrodkach naraz?
Nie. Ośrodek wyznacza typ, a typ jest jeden. Poczucie „jestem i z instynktu, i z intelektu” znaczy co innego: typ korzysta ze wszystkich trzech sposobów, ale jeden włącza się pierwszy i ten sam najczęściej zawodzi. Skrzydło i linie dokładają cechy sąsiedniej triady, ale ośrodka nie zmieniają. Wątpliwość co do ośrodka to wątpliwość co do typu, i rozstrzyga ją pierwsza reakcja.
Dlaczego dziewiątka jest w ośrodku instynktu, skoro jest taka spokojna?
Bo ośrodek wyznacza emocja, z którą typ sobie nie radzi, a nie to, ile jej widać. Dziewiątka stoi w środku triady instynktu i zaprzecza gniewowi mocniej niż obie sąsiadki: gniew nie wychodzi na zewnątrz i nie jest trzymany pod kontrolą, po prostu nie jest uznany. Spokój to sposób na gniew, a nie jego brak: dziewiątka długo nie odpowiada na nacisk, a potem nagle się zapiera.
Ośrodek i triada to to samo?
Słowo „triada” jest szersze. Ośrodki to jedno z grupowań dziewięciu typów po trzy, najbardziej znane, według tego, czym człowiek spotyka świat jako pierwszym. Są też inne triady: według sposobu reagowania na trudność, według kierunku, w którym człowiek idzie w relacjach, i mają własne strony. Kiedy ktoś mówi „trzy triady” bez uściślenia, prawie zawsze ma na myśli ośrodki.
Dlaczego w ośrodku emocji wstyd, a nie smutek?
Tu szkoły się rozchodzą. Riso i Hudson nazywają wstyd, Daniels i Chestnut smutek albo żal, część autorów mówi nie o emocji, tylko o temacie obrazu. Strona idzie za Riso i Hudsonem, bo na ich drabinie poziomów zbudowany jest test; słowo wybrano dla spójności, a nie jako wyrok w sporze. Za słowem stoi jedno: wartość siebie, którą rozstrzyga odzew innych.
Jak poznać swój ośrodek, jeśli typ nie jest jeszcze ustalony?
Po pierwszej reakcji, nie po opisach typów. Przypomnij sobie ostatni niespodziewany kłopot i jego pierwszą sekundę: ciało już działało, podniosło się uczucie, czy myśl odsunęła się liczyć. To rozwidlenie na trzy, prostsze niż wybór z dziewięciu. Dalej, wewnątrz triady, patrz nie na temperament, tylko na to, co typ robi z emocją: wypuszcza, trzyma czy nie zauważa.