Wat schaamte met het hartcentrum te maken heeft

In het midden van de aandacht staat bij alle drie het beeld: hoe kom ik over, wat ben ik waard in andermans ogen. De wereld komt bij een harttype via het gevoel binnen: voor feiten en plannen aan bod komen, peilt hij de stemming, de eigen en die van de ander, en hoe de zaak eruitziet. Vandaar de band met het verleden: het beeld is opgebouwd uit wat al eens gezien en beoordeeld is.

De emotie die de drie delen is schaamte, en er niet mee overweg kunnen betekent niet dat iemand zich voortdurend schaamt. Schaamte is hier de nooit afgeronde vraag naar de eigen waarde, en elk van de drie beantwoordt haar op zijn manier. De een geeft het gevoel in overmaat naar buiten en ontleent zijn waarde aan nodig zijn. De ander schakelt het gevoel uit en zet er resultaat voor in de plaats. De derde houdt het gevoel binnen en ontleent zijn waarde aan anders zijn. Sommige scholen noemen deze emotie verdriet; hier geldt de lezing van Riso en Hudson.

Van binnenuit verschilt het hartcentrum doordat de vraag wie ik ben via weerklank wordt beslist, niet via de grens en niet via begrip. Het buikcentrum weet waar het staat en bemoeit zich niet met het beeld; het hartcentrum is pas zeker van zijn waarde als iemand die bevestigd heeft. Het hoofdcentrum zoekt houvast in wat te voorzien valt; het hartcentrum in gezien zijn.

Eén as scheidt de drie: de kant die het gevoel op gaat. Temperament, gezelligheid en de hoeveelheid zichtbare emotie doen er niet toe: een ingehouden twee en een uitbundige vier zijn even gewoon als het omgekeerde. Bij de twee gaat het gevoel naar buiten, naar de anderen. Bij de vier naar binnen, naar zichzelf. Bij de drie nergens heen: het is uitgeschakeld voor het een richting kon kiezen, en het doen heeft zijn plaats ingenomen. Elk ander schijnbaar verschil komt hier vandaan.

Per paar één vraag. Twee of drie: als je geprezen wordt, telt dan zwaarder dat men om je geeft of dat je erkend wordt? Het eerste is gevoel naar buiten, het tweede resultaat in plaats van gevoel. Drie of vier: als je het zwaar hebt, vlucht je dan in het werk of in de beleving zelf? De drie in het werk, de vier in de beleving. Vier of twee: wacht je in een moeilijk uur tot iemand je begrijpt, of ga je zelf helpen? De vier wacht tot hij gezien wordt, de twee gaat als eerste.

De gangbare verwisseling betreft de drie: hij wordt aangezien voor een buik- of hoofdtype, omdat uitgeschakeld gevoel van buitenaf op daadkracht en berekening lijkt. Het verschil zit in de drijfveer: een buiktype komt in beweging omdat zijn grens geraakt is, een hoofdtype rekent omdat hij houvast zoekt; de drie handelt opdat een resultaat zijn waarde bewijst. Haal het publiek weg en de acht gaat door, de vijf gaat door, en de drie vraagt zich af waarvoor.