Enneagram a MBTI: co zrobić z dwoma różnymi wynikami

MBTI to typologia Junga przełożona na kwestionariusz: zrobiły to Katharine Briggs i Isabel Myers. Skale są cztery: skąd człowiek bierze energię, jak zbiera informacje, czym rozstrzyga i co robi z planem. Na każdej skali są dwa końce, a cztery skale dają 16 kodów. Litery mówią o tym, „jak”: jak ktoś pracuje, jak dochodzi do decyzji, jak trzyma się w grupie. Pytania „po co to wszystko” w MBTI nie ma.

Enneagram tnie w innym miejscu. Jego dziewięć typów różni się nie sposobem, lecz motywem: co człowiek chroni, czego boi się najbardziej i dokąd ucieka uwaga, kiedy nikt nie patrzy. Dwie osoby tego samego typu potrafią pracować i rozmawiać zupełnie inaczej, a rozwiązywać przy tym to samo wewnętrzne zadanie. Ponad typem model trzyma jeszcze skrzydło, instynkt i poziom, ma więc pion: ten sam typ z zapasem i w uścisku wygląda jak dwie różne osoby. W MBTI takiej osi nie ma, litery z założenia mają stać w miejscu.

Jest jeszcze różnica czysto rachunkowa. Kody MBTI to iloczyn czterech niezależnych podziałów, dwa do czwartej potęgi, stąd 16. Dziewięciu typów nie da się rozłożyć na żadne osie: zestawu skal, z których kombinacji by wynikały, nie znalazł nikt. Dlatego pytanie „który typ enneagramu odpowiada INFP” jest zbudowane jak pytanie „ile waży zielony”. Oba modele opisują człowieka, ale z różnych stron, i wspólnej miarki nie mają.

Uczciwość działa w obie strony: skoro tabeli nie ma, trzeba też powiedzieć, co na dużych próbach powtarza się naprawdę. Typ 5 najczęściej wypada jako introwertyk i typ „myślący”: w przeglądzie z 2021 roku związek z introwersją potwierdziło sześć prac z siedmiu, związek z myśleniem wszystkie siedem, i jest to najtrwalszy wynik w całym temacie. Typ 7 równie pewnie idzie w stronę ekstrawersji, typ 4 w stronę uczucia, typ 1 w stronę osądzania. Dziewiątce nie została żadna stała litera: rozkłada się po wszystkich 16 kodach mniej więcej jak popadnie.

Czytać to trzeba w jedną stronę i z zastrzeżeniem. W jedną stronę: znając typ enneagramu, da się nieco zawęzić oczekiwania co do liter; znając litery, typu enneagramu zawęzić prawie się nie da, bo pod każdym kodem mieszkają trzy albo cztery typy, każdy z wyraźnym udziałem. Z zastrzeżeniem: mowa o udziale, nie o regule. W ankiecie z 1998 roku typ 2 istotnie częściej pojawiał się naraz w sześciu kodach MBTI z 16. Introwertyczna siódemka i ekstrawertyczna piątka to ani rzadkość, ani pomyłka w typowaniu, tylko zwykłe następstwo tego, że litery mierzą zachowanie, a typ mierzy motyw. Pokrywanie się, które widać, leży na wierzchu: kierunek energii oba modele zauważają tak samo, a rdzenia typu żadna litera nie opisuje.

Trzymaj je jako dwie odpowiedzi na dwa pytania. Litery mówią, jak pracujesz: skąd bierzesz siły, jak zbierasz informacje, czym rozstrzygasz. Typ enneagramu mówi, czego przy tym bronisz i dokąd Cię znosi, kiedy sił zabraknie. Pierwsze przydaje się przy wyborze trybu pracy i w rozmowie z zespołem, drugie wtedy, gdy ten sam scenariusz powtarza się po raz trzeci i chcesz wiedzieć dlaczego.

Kiedy wyniki zdają się kłócić, na przykład litery stawiają Cię po stronie ekstrawersji, a enneagram nazywa Cię piątką, sporu nie ma: to towarzyska piątka, i to jest konstrukcja, a nie sprzeczność. Typ enneagramu sprawdza się po motywie, nie po zachowaniu, a już na pewno nie po literach. Jeśli w opisie typu siebie nie poznajesz, najpierw spójrz na podtyp i na poziom, bo one najmocniej zmieniają zewnętrzny rysunek, i dopiero potem wątp w typ.

Dwie zasady, które oszczędzą Ci czasu. Nie wyprowadzaj typu enneagramu z liter: „INFP to zwykle czwórki” jest statystyką z forum, a nie faktem o Tobie. I nie naginaj liter do typu: introwertyczna ósemka to po prostu ósemka, która jest introwertykiem. Żaden z dwóch modeli nie ma bazy badawczej porównywalnej z Wielką Piątką, oba przydają się jako język do obserwowania siebie i żaden nie wydaje wyroku na drugi.