Kod ve Enneagram
Enneagram ESTJ: aynı düzenin üç ayrı sebebi
Toplantıyı açan, görevi dağıtan, cuma gelmeden listeyi kapatan sensin; MBTI buna ESTJ adını verdi ve şimdi enneagramda karşılığını arıyorsun. Burada bir sayı bulmayacaksın, onun yerine aynı haftayı yaşayan üç insanı yan yana göreceksin. Üçünün de planı sağlam, sözü dolaysız; bu düzeni kurmalarının sebepleri ise birbirini hiç tutmuyor.
01
Bu dört harf ne söylüyor
Pazartesi toplantısında kimin neyi hangi güne kadar yapacağı belirsiz kaldıysa, bunu masada yüksek sesle toparlayan kişi ESTJ’dir. Hafta içinde verilen sözleri takvimle karşılaştırır, geçen çeyrekte işe yaramış yöntemi denenmemiş parlak bir fikre tercih eder ve aksayan bir şeyi daha küçükken, süslemeden söyler. Onun yanında tartışma kimin ne hissettiğiyle değil, sonuçla ve kuralla kapanır. Yanlış bir karar onu askıda kalan bir konudan daha az rahatsız eder: perşembe karara bağlanmayan madde, veri eksik olsa bile cuma sabahı bağlanır.
Aynı toplantıda ENTJ de ayağa kalkar ve ikisini ayırmak için ne önerdiklerine bakmak gerekir. ESTJ var olan düzeni sıkılaştırır: süreci, geçen yıl işlemiş kuralı, elle tutulur rakamı. ENTJ düzenin kendisini söküp üç yıl sonrası için yenisini çizer, ayrıntıyı başkasına bırakır. İkinci işaret itiraz anında belli olur: “bu hiç denenmedi” cümlesi ESTJ’yi durdurur, ENTJ’yi ise kışkırtır.
Bu kadar düzene neden ihtiyaç duyulduğu sorusu ise açıkta kalır; harflerin yakaladığı şey işin nasıl yürüdüğüdür, kimin uğruna yürüdüğü değil.
02
Aynı kodun ardındaki üç güdü
Dokuzdan üç örnek: bu kod herhangi bir tipten doğabilir
Geri dönüş yok: koddan güdü okunmaz
Bu güdüde en zayıf tutunan harf
Koruyucu
Direksiyonda başka birinin eli: Sekizin katlanamadığı şey bu ve ESTJ’de gündemi kimin tuttuğundan hemen anlaşılır. Tahtanın başına ilk o geçer, odada başkası söz almadan görevleri yüksek sesle dağıtır. Kötü haberi bekletmez, neyin işlediğine bakarak verir, çünkü yumuşatmak ona geri adım gibi gelir; E ile T bu iki alışkanlıkta görünür. Toplantıyı ele geçirmek üç güdünün de yapabileceği bir şeydir, ama Sekizin derdi ne saat ne alkış, yalnızca direksiyon. En gevşek harfi J. Düzen onun için araç, değer değil: kendi planına sıkı sıkıya uyar, yukarıdan inen kuralı ilk o çiğner, astı olduğu bir yerde de P’ye kayar.
Başaran
Üç, kimsenin görmediği bir sonucu yaşanmamış sayar ve ESTJ’si bu noktanın etrafında örülür. İş herkesin gözü önünde yapılır, ilerleme pazartesi toplantısında duyurulur, son tarihin önemi de kapanmış bir maddenin gösterilebilmesinden gelir. Sert geri bildirimi Sekiz ve Beş kadar dolaysız verir, ama sebebi başkadır: projenin zayıf parçası onun adıyla anılacaktır. En az dayanıklı harfi T. Duyguyu sıraya koyup verime göre karar vermek, ortam başarıyı rakamla saydıkça kolaydır. Sıcaklığın takdir edildiği bir ekipte Üç birkaç hafta içinde üslubunu baştan kurar ve T eski ortamla birlikte gider: harfi tutan güdü değil, skor tablosuydu.
Gözlemci
Takvimindeki her toplantının yazılı bir bitiş saati vardır; Beş için o saat, zamanını ve gücünü başkalarının isteklerinden ayıran bir çittir ve J oradan doğar. Kişisel olanı kapının dışında bırakıp mantıkla karar verir, T onda en sağlam harftir. Tahmine değil sınanmış olguya yaslanır, çünkü baştan yapılan iş yedeği yer; S de böyle tutunur. Plansız bir ricaya üç güdünün her biri hayır diyebilir, Beşin reddi ise haftanın yedeğinin çoktan paylaştırıldığı anlamına gelir. E en zor duran harftir ve onu görev taşır: temasın bir programa bağlandığı bir iş. Beş gündemli toplantıyı güvenle yönetir, ardından yalnız toparlanır, rol bitince I’ya döner.
03
Üçünden hangisi senin, nasıl anlarsın
- Dışarıdan aynı davranış
- İnsanın neyi koruduğuna dair bir soru
- Harfler değil, kendi güdün
ESTJ’de bu üç güdüyü davranıştan ayırmak mümkün değil: üçünde de plan sağlam, söz dolaysız, açık madde vaktinde kapanır. Ayıran tek şey, düzenin neyin uğruna kurulduğu.
Şirket el değiştiriyor ve önünde iki seçenek var. Birinde kendi bölümünde son söz yine sende, ama yeni yönetim adını bilmiyor. Öbüründe adın her sunumda anılıyor, kararları ise artık başkası imzalıyor. Hangisinden vazgeçmek sana daha ağır gelir? Son sözü bırakamayan Sekize yakındır, adı geçmeyen sonucu kendi sonucu saymayan Üçe.
Projen yılın projesi seçildi ve tören cuma akşamı. O akşamı düşündüğünde içinden ilk geçen ne olur: nihayet herkes gördü mü, yoksa hafta sonundan kalan son boş saatler de mi gidiyor? İlki Üçe götürür. İkincisi Beşe, çünkü onun kolladığı şey itibar değil, geriye kalan güçtür.
Yeni gelen bir müdür ekibindeki düzeni kendi kurallarıyla baştan yazmak istiyor. Seni asıl rahatsız eden hangisi: birinin senin alanında hüküm sürmesi mi, yoksa her yeni kuralın senden yeni toplantı, yeni açıklama, yeni saatler istemesi mi? Alan kaygısı Sekizin, eriyen saatlerin hesabı Beşin işidir.
Her sahnede kendinden biraz bulman da, hiçbirinde bulamaman da olağan. Bu üçü aynı ESTJ düzeninin farklı köklerden büyüyebildiğini göstermek için seçildi; senin tipin dokuzdan herhangi biri olabilir.
04
Harflerin söylemedikleri
İnsanın nasıl davrandığı: harflerin gördüğü bu
Dört harfte olmayanlar
- Gelişim seviyesi
- İçgüdüsel alt tip
- Yük seni nereye sürüklüyor
Enneagram ile MBTI arasında bir karşılık yok; bunu biz uydurmuyoruz, iki model insanı farklı çizgilerden kesiyor. İnternette dolaşan tablolar ölçümden değil gözlemden doğmuş, üstelik birbirini tutmuyorlar. Ölçülen bağlar tek yönlü, enneagram tipinden tek tek harflere doğru: tipi bilen, harfleri biraz daha iyi tahmin edebilir. Bu sayfa ölçümün olmadığı ters yönde okuyor, bu yüzden yukarıdaki üç güdü mekanizmanın örnekleri, bir liste değil; tip dokuzdan herhangi biri çıkabilir. Kıskaca girmiş bir ESTJ’de plan bir çite dönüşür: kural insanlara istisnasız uygulanır, itiraz duyulmaz, her gecikme kişisel bir saygısızlık gibi okunur. Aynı harfler iyi bir günde planı insanlar için esneten birini de anlatır; iki hâli ayıran gelişim seviyesidir. Düzenin neye yöneldiğini baskın içgüdü söyler: eve ve paraya, gruptaki yere ya da tek bir yakın insana. Yük altındaki savrulmanın yönü de dört harfte yazılı değil, her tipin kendi okunda: biri susup kapıyı kapatır, biri ufak işlere gömülüp donar, biri bir düzine yeni konuya dağılıp hiçbirini bitirmez.
05
Sık sorulanlar
ESTJ çıktım ama enneagram testi Beş dedi. Bir yanlışlık mı var?
Şart değil. MBTI’nin gördüğü dışadönüklüğü işin ayakta tutuyor olabilir: gündemli toplantılar, programa bağlı temaslar, konuşmayı gerektiren bir görev. Başka bir yere bak: kimse senden bir şey istemediğinde neyi koruyorsun, insanlar arasında geçen uzun bir günün ardından neye ihtiyaç duyuyorsun? Cevap yalnız bir akşamsa, bu sonuç koduna ters düşmüyor.
Hem Sekizde hem Üçte kendimi görüyorum. Nasıl seçeceğim?
Bir başarıyı değil, bir çöküşü hatırla. Proje yolunda giderken direksiyonu tutma isteğiyle sonucun fark edilmesi isteği aynı görünür. Fark iş bozulduğunda çıkar: Sekizi kararları başkalarının vermiş olması yakar, Üçü ise başarısızlığın görülüp onun adıyla hatırlanacak olması. İkincisi daha çok acıtıyorsa Üçe, birincisi acıtıyorsa Sekize doğru bak.
ESTJ olarak testi çözerken iş tanımımı anlatmaktan nasıl kaçınırım?
Soruları rolün dışındaki hâlin için cevapla. Kontrol, son tarih ve açık sözlülük üzerine maddeleri bir ESTJ işinden hemen tanır ve cevap, koltuğun ondan istediğini anlatmaya başlar. Hiçbir yükümlülüğün olmadığı bir hafta düşün: ilk neyi düzene sokardın, kimi arardın, neyi geri çevirirdin? Enneagram tipi, düzeni kimsenin sipariş etmediği yerde görünür.
Yönetici oldum, ESTJ sonucum eskisinden net çıktı. Tipimle ilgili mi?
Daha çok koltukla ilgili. Yöneticilik görev dağıtmayı, süreyi tutmayı ve açık konuşmayı zaten istiyor, MBTI anketi de bunu dürüstçe kaydediyor. Terfi enneagram tipini değiştirmez: atanmadan önce düzeni neyin uğruna tutuyorsan, şimdi de o. Kimse sana yönetimi vermemişken planlarla ve insanlarla ne yaptığına bak.