Kod ve Enneagram
ISTJ ve enneagram: bu düzen neyi koruyor
MBTI testi ISTJ dediğinde sen de doğalgaz faturasının son ödeme gününü telefon takvimine giriyordun. Enneagram numarası bu harflerde yok. Aynı düzen farklı insanlarda farklı bir şeye dayanır: kiminde işin baştan savma yapılmasına dayanamayan bir öfkeye, kiminde sonuç göstermeden bir hiç sayılma utancına, kiminde başkalarının talepleri bütün gücü emecek korkusuna.
01
Bu dört harf ne söylüyor
ISTJ kodlu birinde bayram ziyaretlerinin sırası yıllardır aynıdır: önce babaanne, sonra amcalar, en son komşular. Arabanın bakım fişleri torpidoda, tarih sırasıyla durur. Yeni bir banka uygulamasına geçmek yerine şubeye gitmeyi sürdürür, çünkü orası onu hiç yanıltmadı. İş yemeğinde az konuşur, konuştuğunda da rakam verir. Bu harflerin birleşimi, apartman yöneticiliğini üç dönemdir kendisine bıraktıkları ve “bir de şöyle deneyelim” demenin çok zor olduğu birini çıkarır.
Yanında ISFJ durur ve ilk bakışta ikisini ayırmak zordur: ikisi de sessiz, dakik, sözünün eri. Onları karar harfi ayırır. Kasiyer para üstünü yanlış verince ISTJ bunu hemen söyler ve fişi gösterir, karşısındaki bozulsa bile; ISFJ aradaki farkı sessizce bırakır. ISTJ özenini babasının ilaçlarını haftalık kutuya dizerek gösterir, ISFJ misafirlerin çayının tazelendiğine bakarak.
Bu düzenin ne için korunduğunu ise harfler söylemez.
02
Aynı kodun ardındaki üç güdü
Dokuzdan üç örnek: bu kod herhangi bir tipten doğabilir
Geri dönüş yok: koddan güdü okunmaz
Bu güdüde en zayıf tutunan harf
Mükemmeliyetçi
Bu kodla Bir için düzen, kusuru kendi üstünde bir leke gibi hissetmemenin yoludur. Market fişini kasada kontrol eder, işi son maddesine kadar götürür, J’si budur. Hatasının hesabını kendi kendine, sessizce, kimseye söylemeden görür, I’sı da budur. Üçü de yemeği tarife bakarak yapar, ama Bir için fazladan bir kaşık tuz ahlaki bir kusur gibidir. Onda sallantıda olan T’dir. Katılığı kişisel değilmiş gibi görünür, ama altında hesap değil, işin nasıl olması gerektiğine dair bir yargı yatar. Doğru olan yönetmelikle örtüştükçe mantık gibi okunur; öğretmense, ödevi geç getiren öğrencinin mazeretini adalet ölçüsüyle tartar ve test F gösterebilir.
Başaran
Bir hastanenin faturalama biriminde, geri dönen dosya oranı en düşük olan Üçtür ve bunu her ay tabloya kendisi işler. Ölçülebilen bir sonuç ister: oranlar, süreler, kapanan dosyalar, S ile J buradan gelir. Duygularını dosya kapanana kadar bekletir, kararını verimliliğe göre verir, bu da T gibi okunur. Üçü de işi bitirmeyi sever, ama Üç bitirince ilk iş aileye anlatır, annesi de komşulara. Kodun tersine çalışan harfi I’dır. Çekingenliği mizacı değil, bu ortamda kazanan bir görüntüdür. Parlaklığı alkışlayan bir reklam ajansında olsa, bir yıl içinde sosyal medyada başarılarını paylaşan biri olurdu ve I’dan eser kalmazdı.
Gözlemci
Beş gücünü kış için ayrılmış odun gibi idareli kullanır. Yalnızken toparlanır, insanları dozunda alır, I’sı budur. Kararını olgulara göre verir, çünkü duygular katılım ister ve katılım bir bedeldir, T buradan gelir. Üçü de tatilde kalabalık otel yerine sessiz bir pansiyon seçer, ama Beş kimseyle kahvaltı sohbeti yapmak zorunda kalmamak için. Onda sallantıda olan J’dir. Programı başkalarının taleplerine karşı bir çit gibi tutar, bitirme sevgisinden değil. Dışarıdan konan süreler kalkınca, emeklilik için kurduğu bahçe planı altı ay boyunca tohum kataloglarını karşılaştırmaktan öteye geçmez.
03
Üçünden hangisi senin, nasıl anlarsın
- Dışarıdan aynı davranış
- İnsanın neyi koruduğuna dair bir soru
- Harfler değil, kendi güdün
ISTJ kodlu üç kişi işleri aynı yürütür: süreler tutulur, sürpriz olmaz. Davranıştan güdü okunmaz: her biri bunu başka bir şey için öğrenmiştir.
Bir tipiyle Üçü övgü ayırır. Hazırladığın ihale dosyası herkesin önünde övüldü, ama bir teklifin tarihini yanlış yazdığını sadece sen biliyorsun. İçin rahatlıyor mu? Övgü işe yaramıyor ve o tarih kemirmeyi sürdürüyorsa Bir tipine yakındır: yargıç içindedir. Övgü meseleyi kapatıyorsa Üçe yakındır: sonucun başkalarına nasıl göründüğü önemlidir.
Üç ile Beş başka bir noktada ayrılır. Hangisi daha kötü: kayınpederin yetmişinci yaş gününde yapacağın konuşmada tıkanmak mı, yoksa bayramda üç gün durmadan misafir ağırlamak mı? Üç kuşatmaya dayanır, başarısızlığa dayanamaz; Beşte tersi olur.
Bir tipini Beşten ayıran, neyin öfkelendirdiğidir. Biri çöpünü saatinden önce kapının önüne koydu? Bu yol Bir tipine çıkar. Komşu gece on birde “bir şey soracağım” diye kapıyı çaldı? Bu yol Beşe çıkar.
En yanıltıcı olan övgü sorusudur. ISTJ ona J harfiyle cevap verir: yanlış tarih, madde kapanmadığı için kemirir. Tarihi sessizce düzeltince huzursuzluk geçiyorsa konuşan alışkanlıktı. Güdü, düzeltmenin artık mümkün olmadığı yerde görünür: o hata senin hakkında bir şey mi söylüyor, yoksa yalnızca başkaları fark edene kadar mı rahatsız ediyor?
04
Harflerin söylemedikleri
İnsanın nasıl davrandığı: harflerin gördüğü bu
Dört harfte olmayanlar
- Gelişim seviyesi
- İçgüdüsel alt tip
- Yük seni nereye sürüklüyor
Enneagram ile MBTI arasında bir karşılık yok; bunu biz uydurmuyoruz, iki model insanı farklı çizgilerden kesiyor. İnternette dolaşan tablolar ölçümden değil gözlemden doğmuş, üstelik birbirini tutmuyorlar. Ölçülen bağlar tek yönlü, enneagram tipinden tek tek harflere doğru: tipi bilen, harfleri biraz daha iyi tahmin edebilir. Bu sayfa ölçümün olmadığı ters yönde okuyor, bu yüzden yukarıdaki üç güdü mekanizmanın örnekleri, bir liste değil; tip dokuzdan herhangi biri çıkabilir. Kötü günlerinde ISTJ kodlu biri her şeyi kendisi yapmaya kalkar: kimseye iş bırakmaz, yardım teklifini hakaret sayar. İyi günlerinde kurduğu düzen başkalarına da nefes aldırır: onun olduğu yerde işler aksamaz ve kimse telaşa kapılmaz; gelişim seviyesini harfler göstermez. Alt tip bu düzenin neyi koruduğunu söyler: kara gün birikimini ve evi, tek bir yakın insanı ya da kendi çevresindeki itibarı. Baskı altında nereye kayacağını tip belirler: Bir hüzne ve işi kolay gelenlere karşı kıskançlığa, Üç ilgisizliğe, Beş bitmeyen yeni konular arasında dağılmaya.
05
Sık sorulanlar
ISTJ’yim ama enneagram testi Üç gösterdi: bu bir hata mı?
Hayır. Üçün ölçülmüş bağı dışadönüklüğe doğrudur, yani burada I verilere ters düşer, ama veriler bir yasaktan değil bir orandan söz eder. Çekingenliğine bak: bulunduğun ortamda kazandırıyorsa ve daha gürültülü bir ortamda hızla kaybolacaksa, bu sessiz görüntüdeki bir Üçtür. Sessizliğe kimse bakmıyorken de ihtiyaç duyuyorsan yukarıdaki sorulara dön.
Arkadaşlarım beni “fazla ciddi” buluyor. Haklılar mı?
Ciddiyet görüntüsü S, T ve J harflerinden gelir ve üçünde de vardır. Güdü, bu ciddiyetin neyi koruduğunda görünür. Bir işler yarım yamalak olmasın diye gevşemez. Üç, hafif görünmenin sonuçlarına gölge düşüreceğinden çekinir. Beş şakaya katılmanın bile enerji istediğini bilir ve kenarda durmayı seçer.
Hatalarımı kolay affetmiyorum. Bu, Bir tipi olduğum anlamına mı gelir?
Hemen değil, çünkü hatayı unutmamak J’nin de işidir. Önemli olan hatanın neyi yaraladığıdır. Bir tipinde doğru olanı yapamamış olmanın kendisi acıtır. Üçte hata, başkalarının gözündeki yerini sarsar. Beşte hata yetersiz bilgiyle davranmış olmanın kanıtıdır ve onu bir dahakine daha çok hazırlanmaya iter.
Emekli olunca ne yapacağımı bilmiyorum. Bunun tiple ilgisi var mı?
Dışarıdan konan bir çerçevenin kalkması J için zordur, bu harfle ilgili. Güdü neyin eksik kalacağında görünür. Bir işini doğru yapmanın verdiği huzuru özler. Üç, bir unvan ve sonuç olmadan kim olduğunu sorgular. Beş ise rahatlayabilir, ama bu kez de kendi programını kuramadığı için günler dağılabilir.