Kod ve Enneagram
Enneagram ISFJ: bu yardımseverliği ne besliyor
Komşunun oğlunu askere uğurlarken herkes davul zurnayla oynuyor, sen ise çantasına yün çorap, yedek şarj kablosu ve yolda yiyeceği poğaçaları yerleştiriyorsun. Test bu hâline ISFJ dedi, ama harflerde bir enneagram numarası yazmıyor: aynı çanta üç farklı sebepten hazırlanabilir ve aşağıda her biri ayrı ayrı açılıyor. Otobüs kalktığında içinde kalan duygu, çorapların kendisinden daha çok şey söyler.
01
Bu dört harf ne söylüyor
ISFJ kodlu biri kış gelmeden kombinin bakımını yaptırır, turşusunu kurar, bayram harçlıklarını zarflara ayırır. Tatilde yıllardır aynı pansiyona gider, çünkü oranın iyi olduğu çoktan belli olmuştur; yeni bir düzene de ancak işlediğini gözüyle görünce geçer. e-Devlet’ten belge çıkarması gereken her akraba onu arar ve o da reddedemez, çünkü geri çevirmek içine sinmez. Servis şoförünün adını, çocuğunun kaçıncı sınıfa gittiğini bilir; kendi derdini ise en son anlatır.
Dışarıdan ISTJ ile karıştırılır: ikisi de dakiktir, sözünü tutar, sürprizden hoşlanmaz. Onları karar harfi ayırır. Ekip toplantısında ISTJ gündemin maddelerini takip eder, ISFJ o gün kimin moralsiz olduğunu. Bir akraba düğüne geç kaldığında ISTJ saati hatırlatır, ISFJ ise ona masada çoktan yer ayırmıştır. Görevi ikisi de yerine getirir; ISTJ düzen için, ISFJ belirli insanlar için.
Bunları neden yaptığını ise bu alışkanlıklardan okumak mümkün değil.
02
Aynı kodun ardındaki üç güdü
Dokuzdan üç örnek: bu kod herhangi bir tipten doğabilir
Geri dönüş yok: koddan güdü okunmaz
Bu güdüde en zayıf tutunan harf
Mükemmeliyetçi
Bir tipi için iş, doğru yapıldığında biter, ondan önce değil: doğru yapılmış iş kendisiyle ilgili soruyu da kapatır. Düşünürken ve çalışırken tanık istemez, ortaya ancak arkasında durabileceği işi koyar; I böyle görünür. Başladığını bitirir, belirlenen sırayı bozmaz, çünkü yarım kalan bir iş kafasında durmadan dönen bir çamaşır makinesi gibidir: bu da J. Üçü de misafire evin en iyi odasını verir; Bir tipi ise misafirliğin adabı böyle olduğu için. F onda en çabuk sarsılan harftir. Doğru olanla kimseyi üzmeyecek olan ayrıldığında doğruyu seçer ve o dönem doldurduğu anket onu T gösterir.
Destekçi
Bir kahvenin kırk yıl hatırı vardır derler; İki o hatırın kendisinde kalmasını ister. Kararı karşısındakinin nasıl etkileneceğine göre verir, masada birinin çayına dokunmadığını herkesten önce görür: F bu. Yardımı elle tutulurdur, bir tencere mercimek çorbası, yatırılmış bir fatura, çocuğa bakılan bir akşam, ve bu da S. Üçü de teşekkür beklemediğini söyler; teşekkür gelmediğinde bunu en derinden hisseden ise İkidir. En zayıf harfi I, onu da koşullar tutar: küçük ve zaten doyurulmuş bir çevre, yorgunluk, perde arkasında bir iş. Ramazan’da iftar sofraları kurulunca aynı İki bütün sokağı tanır hâle gelir ve o ay çözülen bir anket E çıkar.
Sorgulayan
Altı güveni taksitle verir: yeni bir insana ya da yeni bir işe önce küçük bir pay, gerisi zamanla; I böyle görünür. Sözleşilen günden ve yazılan plandan şaşmaz, çünkü önceden verilmiş bir karar ona yaslanacak bir duvar olur: J de buradan gelir. Üçü de kenarda biraz para tutar; Altı bunu “başa bir şey gelirse” diye yapar. S onda sakin bir hayata dayanır. Günler olağan akarken gerçeklere ve yaşadıklarına yaslanır; bir tehdit belirdiğinde, bir kira artışı haberi ya da ev sahibinden gelen “evi satıyorum” mesajı gibi, zihni henüz olmamış ihtimallere koşar ve o haftalarda doldurulan anket N gösterir.
03
Üçünden hangisi senin, nasıl anlarsın
- Dışarıdan aynı davranış
- İnsanın neyi koruduğuna dair bir soru
- Harfler değil, kendi güdün
ISFJ’de üç güdü dışarıdan tek bir insan gibi görünür: aynı tevazu, aynı titizlik, aynı “zahmet olmaz” cevabı. Ayıran şey, insanın neyden vazgeçemediğidir.
Üç yıldır şirkete yeni gelenlerin ilk haftasını sen düzenliyorsun. Bu yıl iki cümleden biri gelir: “sunumunda eksikler vardı” ya da “sağ ol, artık İK hallediyor, sen yorulma”. Hangisi daha çok koyar? İlki işi doğru yapıp yapmadığına dokunur ve Bir tipine götürür; ikincisi vazgeçilmez olanın yerine, yani İkiye.
Yıllarca her sabah birlikte servise bindiğin, derdini ilk ona anlattığın iş arkadaşın emekli olup Ayvalık’a yerleşiyor ve mesajlar seyreliyor. Asıl kayıp hangisi: artık kimsenin sana bu kadar ihtiyacı olmaması mı, yoksa yaslanacak kimsenin kalmaması mı? İlki İkiye, ikincisi Altıya işaret eder.
Çalıştığın kargo şubesinde yeni bölge müdürü rotaları ve kuralları baştan değiştiriyor. Seni rahat bırakmayan ne: yeni düzenin yanlış olması mı, yoksa artık neye güvenileceğinin belli olmaması mı? Yanlışlık Bir tipini, belirsizlik Altıyı yorar.
Ayvalık sorusunda ISFJ kolayca kendinden uzaklaşır: “yeter ki orada mutlu olsun”. Böyle konuşan F ile S’dir, önce karşıdakinin hâline bakma alışkanlığı; oysa soru senin ne kaybettiğindi. Bunu cevabın kolaylığı ele verir: başkasının hâli hemen söylenir, kendi kaybını aramak gerekir.
04
Harflerin söylemedikleri
İnsanın nasıl davrandığı: harflerin gördüğü bu
Dört harfte olmayanlar
- Gelişim seviyesi
- İçgüdüsel alt tip
- Yük seni nereye sürüklüyor
Enneagram ile MBTI arasında bir karşılık yok; bunu biz uydurmuyoruz, iki model insanı farklı çizgilerden kesiyor. İnternette dolaşan tablolar ölçümden değil gözlemden doğmuş, üstelik birbirini tutmuyorlar. Ölçülen bağlar tek yönlü, enneagram tipinden tek tek harflere doğru: tipi bilen, harfleri biraz daha iyi tahmin edebilir. Bu sayfa ölçümün olmadığı ters yönde okuyor, bu yüzden yukarıdaki üç güdü mekanizmanın örnekleri, bir liste değil; tip dokuzdan herhangi biri çıkabilir. Kötü günlerinde ISFJ kodlu birinin üstünde her şey toplanır: apartmanın işleri, annesinin ilaç saatleri, yeğeninin okul servisi. Biri bir işi elinden almaya kalksa kırılır, almasa her akşam kapıyı kapatıp kendi kendine söylenir. Anket yine aynı dört harfi verir. İçgüdü de koda yazılmaz: aynı özen eve ve kilere, tek bir yakın insana ya da mahalleye yönelebilir. Uzun bir yükün insanı nereye götüreceğini de harfler söylemez: biri talep etmeye başlar, biri başka bir hayatın özlemine düşer, üçüncüsü bitmeyen işlere gömülür.
05
Sık sorulanlar
ISFJ’yim ama enneagram testi Bir gösterdi: bu bir hata mı?
Şart değil. I ve J Bir tipine uyar, şaşırtan yalnızca F: Bir tipi sert sanılır. Bu kodda nezaket ölçünün bir parçası olabilir: karşısındakini küçük düşüren bir uyarı, böyle bir Bir için kötü yapılmış bir iştir. Stajyerin dosyasında hata bulduğunda ne yaptığına bak. Hatayı söylüyor ama herkesin önünde değil de çay ocağında, kırmadan söylüyorsan, çelişki yok.
Kendimi bildim bileli başkaları için yaşıyorum. Kendi güdüm var mı?
Var; özen onu iyi saklar. Başkaları için yaşamak bir davranıştır, ISFJ’de çok görünür, ama insanın bundan kendine ne kazandığını söylemez. Bir hafta kimin için ne yaptığını değil, yaptıktan sonra ne hissettiğini not al. İş doğru olduğu için rahatlama, biri sana muhtaç diye sıcaklık, hazırlıklı olduğun için güven: üç ayrı cevap, seninki aralarında.
Yıllarca susup sonra bir hiç yüzünden patlıyorum. Bu neyi gösterir?
Bir şeylerin biriktiğini; o an söylediklerin patlamadan fazlasını anlatır. ISFJ’de vana uzun süre kapalı kalır, bu yüzden açık kalmış bir çekmece yüzünden açılır. “Bu evde bir iş de adam gibi yapılsın” bir yönü, “ben de insanım, bana da bir hâl hatır sorun” başka bir yönü, “sizinle hiçbir şeyin garantisi yok” üçüncü yönü gösterir. Çekmece yalnızca bahanedir.
Yeniye geç alışırım. Sonuçla ne kadar yaşamalıyım?
Gerektiği kadar. Bu yavaşlık S ile J’dir, önce denemek alışkanlığı, burada da yerinde. Sonucu bir bayramdan öbürüne kadar yanında taşı ve bu sürede seni en çok üzen üç anın hangi çözümlemeye oturduğuna bak. Doğru tip, yıllardır bildiğin bir tekrarı açıklar; mesela bazı iyiliklerin neden içini ısıttığını, bazılarının neden buruk bıraktığını.