Kod ve Enneagram
ISFP ve enneagram: sessiz özenin ardında ne var
Bayram sofrasında herkes kimin neyi yanlış pişirdiğini tartışırken sen çoktan bulaşığa girişmişsin ve MBTI testi sana ISFP demiş. Enneagram numarasını bu harfler bilmez: elleri görür, onları işe koşturan şeyi görmez; aşağıda aynı elleri başka başka şeylerin çalıştırdığı üç insan var. Dışarıdan üçü birbirine benzer, ama yapacak hiçbir şeyin olmadığı bir pazar gününü farklı geçirir.
01
Bu dört harf ne söylüyor
ISFP kodlu biri iş yerindeki doğum günü kutlamasında pastayı dilimleyip dağıtır, mumlar söndükten sonra fark ettirmeden masasına döner. Alt kattaki amcanın şekeri olduğunu bilir ve ona tatlı yerine mevsim meyvesi götürür, bunu söze dökmeden. Planı bir iki günlüktür: cuma akşamı hava güzel diye sabah ilk vapurla Adalar’a geçebilir. Kararı hisseder, gerekçelendirmez; “neden” diye sorulunca omuz silker, doğrusu bu. Dikkati yakında ve elle tutulur olandadır: vapurdaki martı sesi, simitçinin bugün geç kalması, kızının akşam yemeğinde her zamankinden sessiz olması. Özenini lafla değil, babasının gıcırdayan kapısını yağlayarak gösterir.
Dışarıdan en yakını ISFJ: aynı ölçüde çekingen, gündelik işlere ve etrafındakilerin rahat edip etmediğine dikkatli. Onları son harf ayırır. ISFJ takvime yazdığı sözü hevesi geçse de tutar; ISFP bir işi doğru hissettiği sürece yapar, his sönünce bir kenara bırakır. İkinci fark: bayram ziyaretlerini ISFJ büyükten küçüğe sırayla yapar, ISFP kimin yalnız kaldığını sezip önce ona gider.
Ama bu alışkanlıkların hiçbiri neyden kaçtığını ya da ne için var olduğunu söylemez.
02
Aynı kodun ardındaki üç güdü
Dokuzdan üç örnek: bu kod herhangi bir tipten doğabilir
Geri dönüş yok: koddan güdü okunmaz
Bu güdüde en zayıf tutunan harf
Barışçı
Dokuz en iyi elleri meşgulken dinlenir. Sardunyaların saksısını değiştirir ya da dantelleri yıkayıp katlar, bu ritimde içini kemiren ne varsa susar: ankette S ve I buradan çıkar. Bir ay sonrasını takvime yazmaz, çünkü kesinleşen her tarih birinin pazarlığa girişmesi için fırsattır, pazarlık da kavganın kapısıdır, böylece P gelir. Ailenin mesaj grubunda tartışma başlayınca yazmayı bırakır, İki ve Altı gibi, ama Dokuz tarafını seçmek zorunda kalmamak için. En zayıf harfi F: uysallık gönülden verilmiş karar gibi görünür, oysa yanındakilerin peşinden gider. Kâr zarar hesabıyla konuşan bir esnaf ailesinde o hesabı da benimser ve test T verir.
Destekçi
Bu harflerle İki, bir şey söylediğinde değil bir şey yaptığında kendini gerekli hisseder. Gece vardiyasındaki komşunun çocuğunu okuldan alır, askerdeki kuzeninin annesine uğrar ve kararını bunun birinin gününde neyi değiştireceğine göre verir, anket F görür. Dokunulabilen eksiği fark eder: çocuğun montu küçülmüş, kira günü yaklaşmış, bu onun S harfidir. Kına gecesinde ortaya çıkıp oynamaz, Dokuz ve Altı gibi, ama İki o sırada gelinin annesinin bardağını doldurur. En zayıf harfi I: çekingenliğini koşullar verir, çünkü elle yapılan yardım baş başa olur. Yardımı herkesin önünde gerektiğinde, deprem sonrası yardım çadırında, test E gösterir.
Sorgulayan
Altı daha önce onu yarı yolda bırakmamış olana güvenir. Evin yedek anahtarını yirmi yıllık komşusuna bırakır, yeni gelen kiracıya selamdan fazlasını vermez; çevresi bu yüzden dar ve yavaş genişler, test de I okur. Vaatlere karşı şimdi burada görüneni seçer, bu da S. Bayramda memlekete hep aynı yoldan gider, Dokuz ve İki gibi, ama Altı yolda hangi dinlenme tesisinin gece açık olduğunu bildiği için. Onda sallantılı olan P: açık planı ona siparişlerin son anda iptal edildiği bir iş hayatı verdi. Kendi küçük dükkânını açıp düzeni oturunca haftasını kendisi planlamaya başlar ve test J gösterir.
03
Üçünden hangisi senin, nasıl anlarsın
- Dışarıdan aynı davranış
- İnsanın neyi koruduğuna dair bir soru
- Harfler değil, kendi güdün
ISFP kodlu üç kişi işe aynı sessizlikle koyulur, günü gününe yaşar ve özenini işiyle gösterir; davranış tarifleri birebir örtüşür. Ayıran, her birinin neye tutunduğudur.
Yıllardır anneannenin bankadaki işlerini sen hallettin. Kuzenin ona mobil bankacılığı öğretti, artık aramıyor. Bir hafta sonra ne kalır: rahatlama mı, yoksa artık kimsenin sana ihtiyacı olmadığı hissi mi? Rahatlama Dokuza yakındır, ona akışın sakin olması yeter. Boşluk İkiye yakındır: bankayla birlikte birinin hayatındaki yeri de gitti.
Pazar günü yeni doğum yapmış arkadaşın biraz uyuyabilmek için yardım istiyor. Aynı saatte eski dostların yıllardır gittikleri kahvede toplanıyor. Şehrin öbür ucu da olsa hangisine gidersin? Birincisi İkiyi, ikincisi Altıyı tutar, çünkü o insanların yanında ne bekleyeceğini bilir.
Kardeşinin düğün salonu yüzünden iki aile gerildi. Uyutmayan ne: bir an önce bir tavizle susturmak istediğin gürültünün kendisi mi, yoksa işin nasıl biteceği ve geriye güvenebileceğin birinin kalıp kalmayacağı belirsizliği mi? Susturma isteği Dokuza, olası sonları tek tek tartmak Altıya götürür.
Bu kodda yanıltıcı olan kavga sorusudur. “Atölyeye iner, bir şeylerle uğraşırım” cevabı güdüyle değil, I ve P harfleriyle konuşur. Cevapta bir uğraş vardır ama neyden koruduğu yoktur, oradan anlaşılır.
04
Harflerin söylemedikleri
İnsanın nasıl davrandığı: harflerin gördüğü bu
Dört harfte olmayanlar
- Gelişim seviyesi
- İçgüdüsel alt tip
- Yük seni nereye sürüklüyor
Enneagram ile MBTI arasında bir karşılık yok; bunu biz uydurmuyoruz, iki model insanı farklı çizgilerden kesiyor. İnternette dolaşan tablolar ölçümden değil gözlemden doğmuş, üstelik birbirini tutmuyorlar. Ölçülen bağlar tek yönlü, enneagram tipinden tek tek harflere doğru: tipi bilen, harfleri biraz daha iyi tahmin edebilir. Bu sayfa ölçümün olmadığı ters yönde okuyor, bu yüzden yukarıdaki üç güdü mekanizmanın örnekleri, bir liste değil; tip dokuzdan herhangi biri çıkabilir. Kötü günlerinde ISFP kodlu biri kabuğuna çekilir: her davete “çok yorgunum” der, verdiği sözleri son dakikada iptal eder ve kimse ne olduğunu soramadan eve kapanır. İyi durumdayken aynı kişi tahmin edilmesini beklemeden ihtiyacını açıkça söyler; gelişim seviyesini harfler göstermez. Alt tip dayanağın nerede arandığını söyler: kilerde ve kendi dört duvarı arasında, tek bir yakın bağda ya da kendi insanları arasındaki yerinde. Yük altında üçü kendi oklarına ayrılır: Dokuz kuşkucu olur, İki sertleşir, Altı telaşla işten işe koşar.
05
Sık sorulanlar
ISFP’yim ama enneagram testi İki gösterdi: bu bir hata mı?
Hayır. İki insanlara doğru hareket eder, kodundaki çekingenlik ise yardım etme biçiminden gelebilir: işle, baş başa, kendinden söz etmeden. Kimsenin senden bir şey istemediği bir bayram tatilini hatırla. Tatilin sonuna doğru birilerini arayıp bir ihtiyaçları var mı diye sorduysan İki yerinde, I ise hayatının nasıl kurulduğundan geliyor.
Çok sevdiğim bir işi bile bir gün bırakıverebiliyorum. Neden?
His sönünce bırakmak P harfinden gelir, tip ise bırakırken neyi aradığında görünür. İşte gerginlik birikmişse ve sessizce çekilmek daha kolaysa Dokuza yakındır. Emeğinin orada artık kimseye dokunmadığını hissettiysen İkiye. Güvendiğin bir düzen bozulduğu için ayağının altı kaydıysa Altıya.
Ailem bana “fazla hassassın” diyor. Bu bir güdüyü gösterir mi?
İncelik F ve S harflerindedir, üçünde de görülür. Güdü, neye kırıldığında belli olur. Dokuz sert sözden çok ortamın bozulmasına üzülür. İki emeğinin görülmemesine, teşekkürün unutulmasına kırılır. Altı güvendiği birinin arkasından konuştuğunu duyunca sarsılır ve bunu uzun süre unutmaz.
Parayı biriktiremiyorum, anlık harcıyorum. Tiple ilgisi var mı?
Anlık karar P ve S harflerinden gelir, güdü ise paranın nereye gittiğinde görünür. Dokuz kendine küçük rahatlıklar alır, günü yumuşatacak şeyler. İki başkalarına hediye ve yardım için harcar. Altı harcadıktan sonra kenarda yedek kalmadığı için geceleri kaygılanır ve bir sonraki ay sıkı tutar.