Kod ve Enneagram
Enneagram ISTP: kendi bildiğin yolun ardında ne var
Kuzeninin düğününde herkes halaydayken ses sistemi susuyor ve DJ daha telefonunu çıkarmadan sen kabloların başındasın, tek laf etmeden. MBTI buna ISTP dedi, şimdi de bunun ardındaki enneagram tipini merak ediyorsun. Aynı sessiz ustalığı birbirinden çok farklı yerlerden gelen üç güdü üretebilir ve bu sayfa onları yan yana koyuyor. Hangisinin senin olduğunu kablolar söylemez.
01
Bu dört harf ne söylüyor
İş yerindeki WhatsApp grubunda ISTP haftalarca sessizdir, ama ofiste çay makinesi bozulduğunda kapağı ilk açan odur ve on dakika sonra çay demlenirken kimse nasıl düzelttiğini öğrenemez. Annesinin aramalarına akşam döner, üç cümleyle. Hafta sonları kendine ayrılmıştır: Belgrad Ormanı’nda dağ bisikleti, Kilyos’ta rüzgâr sörfü ya da balkonda parçalarına ayrılmış eski bir radyo. Bu ayrıntılardan, bir şeyin şimdi ve elle yapılması gerektiğinde canlanan, beş yıllık plan konuşulurken sönen biri çıkar.
Dışarıdan en çok ISTJ’ye benzer: ikisi de az konuşur, pratiktir, sözden çok olguya inanır. Onları son harf ayırır. ISTJ ustalık belgesi kursunu dönem dönem, eksiksiz ve zamanında bitirir. ISTP üç kursa birden yazılır, ikisini sıkılınca yarıda bırakır, üçüncüsünü merakı geri geldiğinde bir ayda yetiştirir.
Bunun bir tercih mi yoksa bir şeyi korumak mı olduğu ne çay makinesinden ne de kurslardan anlaşılır.
02
Aynı kodun ardındaki üç güdü
Dokuzdan üç örnek: bu kod herhangi bir tipten doğabilir
Geri dönüş yok: koddan güdü okunmaz
Bu güdüde en zayıf tutunan harf
Koruyucu
Kendi tezgâhının başında emir dinlemek Sekiz’e göre değildir. Koruduğu şey kendi işi üzerindeki söz hakkıdır: bu yüzden neyin işlediğini dolandırmadan söyler, kimin alınacağını hesaba katmaz (T), başkasının takvimiyle de yaşamaz; bir işe kendisi karar verince girer, biri saatini saymaya başlayınca bırakır (P). Üçü de kalabalıktan uzak durur, ama Sekiz orada utangaçlıktan ya da yorgunluktan durmaz: açıklama yapması için bir sebep görmez. En zayıf harfi I. Sessizliği, kimse alanına girmedikçe sürer; biri ona iş öğretmeye kalkınca lafı ağzına tıkar.
Destekçi
Kayınvalidenin telefonu güncellemeden sonra açılmayınca, daha kimse rica etmeden İki bu kodla telefonu eline almıştır. Başkalarının hayatındaki yerini sözle değil işle tutar: somut ihtiyacı söylenmeden görür (S) ve biri aradığı anda günün planını bir kenara atar (P). Üçü de “ustaya gerek yok” diyebilir; İki bunu, ev sahibinin yüzündeki rahatlamayı görmek için söyler. En az güvenilir harfi T. Arıza başındaki soğukkanlılığı ona meslek kazandırdı; ama bir arkadaşına ödünç verdiği matkabı üçüncü kez istemek gerektiğinde bile kimin kırılacağını tartar ve lafı aylarca yutar.
Gözlemci
Yarım saatlik bir sohbet bile Beş’in gününden bir parça koparır, bu yüzden insanlarla temasını ölçerek verir ve yorulmadan önce çekilir (I). Arıza anında suçlu aramaz: sigorta mı attı, kablo mu yandı, ona bakar, çünkü bozulan bir şeyde onu ilgilendiren mekanizmadır, kimin sinirlendiği değil (T). Üçü de bayram ziyaretini kısa tutabilir; Beş, ev ev dolaşmanın ona üç günlük sessizliğe mal olacağını bildiği için. En oynak harfi S. Somut dünya onu ancak elinde hemen karşılık veren bir şey varken tutar, bir devre ya da bir motor parçası; onu bırakınca akşamları forumlara, kılavuzlara ve hiç kurmayacağı makinelerin çizimlerine gider.
03
Üçünden hangisi senin, nasıl anlarsın
- Dışarıdan aynı davranış
- İnsanın neyi koruduğuna dair bir soru
- Harfler değil, kendi güdün
Güdüsü hangisi olursa olsun ISTP dışarıdan aynıdır: az söz, arızada sağlam eller, ara ara ortadan kaybolma. Değişen, her birinin kendine sakladığı şey.
Kira konusunu sen daha açmadan baban araya girmiş ve pazarlığı bitirmiş. İlk ne yükselir: işine karışıldığı için öfke mi, bu kez yardım alan tarafta olduğun için mahcubiyet mi? Öfke Sekiz’e, mahcubiyet İki’ye götürür.
Kurban Bayramı tatili dokuz güne uzamış, herkes memlekette, kimse senden bir şey istemiyor. Sonunda kendine kalan zaman mı, yoksa ricasız günlerin anlamsızlaştığı bir boşluk mu? Rahatlama Beş’e, huzursuzluk İki’ye işaret eder.
Köydeki ortak zeytinlikte amcaoğlu hasadı kendi bildiğince yönetmeye başlıyor. Hangisini elinde tutarsın: açık bir kavgaya varsa bile karar verme hakkını mı, çekip gitme ve hiç karışmama hakkını mı? Karar hakkı Sekiz’e, gitmek Beş’e götürür.
Üçüncü soruda ISTP’nin ağzından çıkan ilk kelimeye güvenme. “Giderim” düşünmeden gelir: böyle konuşan I ile P’dir, onlar için çekip gitmek en kolay hamledir ve cevap kendiliğinden Beş’e kayar. Sahneyi sürdür: amcaoğlu peşinden eve kadar geliyor ve ısrar ediyor. İçinde öfke ve onu yerine oturtma isteği kabarıyorsa, gitmek kontrolü elde tutmanın yoluydu ve Sekiz’e daha yakın. Yorgunluk geliyor ve daha da uzağa gitmek istiyorsan, Beş’e daha yakın.
04
Harflerin söylemedikleri
İnsanın nasıl davrandığı: harflerin gördüğü bu
Dört harfte olmayanlar
- Gelişim seviyesi
- İçgüdüsel alt tip
- Yük seni nereye sürüklüyor
Enneagram ile MBTI arasında bir karşılık yok; bunu biz uydurmuyoruz, iki model insanı farklı çizgilerden kesiyor. İnternette dolaşan tablolar ölçümden değil gözlemden doğmuş, üstelik birbirini tutmuyorlar. Ölçülen bağlar tek yönlü, enneagram tipinden tek tek harflere doğru: tipi bilen, harfleri biraz daha iyi tahmin edebilir. Bu sayfa ölçümün olmadığı ters yönde okuyor, bu yüzden yukarıdaki üç güdü mekanizmanın örnekleri, bir liste değil; tip dokuzdan herhangi biri çıkabilir. ISTP’nin eli çabukluğu en kötü dönemlerinde sabırsızlığa döner: ustaya, çırağa, eşe dosta çıkışır, sonra haftalarca kimseyle konuşmaz ve başladığı işleri yarıda bırakıp yenisine geçer. Baskı arttığında harfler yerinde kalır, güdüler ise ayrı yönlere sapar: Sekiz susar ve kime artık güvenmeyeceğine içinden karar verir, İki talep etmeye ve bastırmaya başlar, Beş on ayrı yarım işe dağılır. Kendini koruma alt tipi bu bağımsızlığı alet ve erzağa, cinsel alt tip tek bir insana, sosyal alt tip kendi ekibine yöneltir.
05
Sık sorulanlar
ISTP’yim ama enneagram testi İki gösterdi: bu bir hata mı?
Şart değil; T harfine bak. Bu kodu taşıyan İki her arızada soğukkanlı olabilir, çünkü bunu ona iş öğretmiştir. İnsanların söz konusu olduğu kararlara bak. Kime hayır diyeceğini seçerken önce kimin alınacağını düşünüyor ve zor konuşmayı haftalarca erteliyorsan, T meslekten geliyor ve güdü İki’nin. Orada da yalnızca olguları tartıyorsan, güdü sorularına dön.
Riske çekiliyorum: Köprülü Kanyon’da rafting, çamurda off-road. Tipten mi?
Risk tadı harflerden gelir: S dikkati bedende ve anda tutar, P her şeyi önceden sağlama almaz. Güdüyü, dönüşte arkadaşlarına ne anlattığın ele verir. Sekiz hiçbir şeyin onu durduramadığını anlatır. Beş olsa olsa tekniği anlatır: orada yalnız beceri konuşur, kimse ondan bir şey beklemez. İki kimi çamurdan çıkardığını anlatır; riski başkası için alır.
Birkaç gün ortadan kayboluyorum, evdekiler kırılıyor. Arkasında ne var?
Kaybolmanın kendisi harflerden gelir: I yalnızken toparlanır, P dönüş için tarih vermez. Güdü, seni neyin geri getirdiğinde görünür. Beş dolunca döner ve kırgınlığa şaşırır: yalnızca ortada yoktu. Sekiz, üzerine gelindiği için gitmiştir ve kararını verince döner. İki, biri arayıp sorunca döner, çünkü yardımı yine fark edilmemişti ve aranmayı bekliyordu.
Arızada sakinim ama kavgada kayboluyorum. Neden?
Arızadaki sakinlik S, T ve P’dir: eller ne yapacağını bilir, duygu araya girmez, plan yolda kurulur. Kavgada güdüler ilk dakikada ayrışır. Sekiz kaybolmaz, sesini yükseltir; yani kaybolmak ona karşı işaret. İki, insanı kaybetmekten korktuğu için yatıştırmaya koşar ve geri adım atar. Beş susar: kavga hemen cevap ister, onun ise düşünmeye vakti olmalı.