Kóðinn og enneagramið
ESFP og enneagram: sama fjörið, þrjár ólíkar hvatir
Norðurljósaspáin var fimm, og um miðnætti stóðuð þið tuttugu ókunnug uppi á hæð. Áður en ljósin dofnuðu vissirðu hvaðan þýsku hjónin komu, hafðir deilt kakóinu úr brúsanum með hópi frá Selfossi og kennt barni að mynda himininn. Prófið kallar þetta ESFP. Í enneagraminu geta þrjár ólíkar hvatir staðið að baki sömu stöfum, og hér eru þær raktar ein af annarri. Hefðirðu staðið þarna jafn lengi ef enginn annar hefði komið?
01
Hvað stafirnir fjórir segja
Manneskja með kóðann ESFP velur tómatana í Krónunni eftir lyktinni og man bragðið af pylsunni sem hún fékk á Bæjarins beztu tólf ára. Þegar gestir koma veit hún strax hver vill kaffi og hver te, án þess að spyrja. Á jólahlaðborði vinnunnar sest hún við hliðina á nýja starfsmanninum sem enginn hefur enn talað við. Sumarfríinu ræður veðurspáin: sýni hún sól fyrir norðan er lagt af stað daginn eftir.
Auðveldast er að rugla henni saman við ISFP: sama hlýjan, sama nautnin af líðandi stund. Munurinn liggur í fyrsta stafnum. Í hringferð um landið setur ISFP saman lagalista og horfir þegjandi út um gluggann, en ESFP hleypir af stað spurningakeppni fyrir alla í bílnum. Við fossinn sest ISFP ein á stein og horfir, en ESFP safnar hópnum í mynd og svo í pylsu á næstu bensínstöð.
Af þessum merkjum sést hvernig hún lifir. Hvað hún ver með því að lifa svona, stendur þar hvergi.
02
Þrjár hvatir að baki sama kóða
Þrjú dæmi af níu: slíkur kóði getur sprottið af hvaða týpu sem er
Engin leið til baka: kóðinn afhjúpar ekki hvötina
Óstöðugur stafur: sá sem situr lausast hjá þessari hvöt
Friðflytjandi
Af því að í núinu þarf ekkert að ákveða og engan að þræta við, heldur nían sig þar: á pallinum við sumarbústaðinn, með grillið að hitna og krakkana í fótbolta á túninu. Þannig verður S-ið hennar til. Mánuðum saman hefur hún ekki valið milli tveggja lita á sófann, af því makinn og systirin halda hvort með sínum, og þaðan kemur P-ið.
Eins og hinar tvær hlær hún hæst að sögum frænda síns í jólaboðinu, en hún gerir það svo hann taki ekki eftir að borðið er orðið þreytt á honum.
E-inu hennar halda aðstæður uppi, ekki hvötin. Á Ísafirði, þar sem allir hittast í búðinni og sundlauginni, var hún í miðju alls; í Reykjavík þekkir hún engan nágranna eftir þrjú ár og saknar einskis.
Hjálparhella
Hver tók fyrst eftir því að nýi Pólverjinn á lagernum borðar einn í hádeginu? Tvisturinn, og daginn eftir situr hann hjá honum með kaffibollann. Tvisturinn ákveður með hjartanu og eftir andlitum, það er F-ið hans. Úr fjarlægð kann hann ekki að hjálpa: skilaboð duga honum ekki, hann þarf að sjá augun, og því mætir hann á staðinn. Þannig verður E-ið til.
Eins og hinar tvær kemur hann með kleinur í vinnuna á föstudögum, en hann fylgist með hver fær sér og hver ekki.
P-ið hans ræðst af aðstæðum. Eigin tíma lætur hann fljóta, en þegar nágrannarnir gerðu hann að tengilið blokkarinnar við múrarana svaraði hann hverjum tölvupósti samdægurs, allt sumarið.
Lífskúnstner
Varla var sjöan lent á Tenerife þegar hún hafði kynnst Íslendingunum á næstu sólbekkjum og boðið þeim á karókíbarinn um kvöldið. Að fólki og viðburðum gengur hún beint, án þess að bíða boðs, og þar er E-ið. Hún hafnar engu boði, því hver neitun er henni tap, og þaðan kemur P-ið.
Eins og hinar tvær fyllir hún sumardagatalið snemma, en hjá henni stendur „kannski“ við nær hverja færslu.
S-ið hennar heldur á meðan líðandi stund er full. Á öðrum dimmum vetri við sama skrifborðið fer hún að lesa sér til um einkaflugmannspróf.
03
Hvernig þú greinir hver þeirra þriggja er þín
- Sama hegðun út á við
- Spurning um hvað manneskjan ver
- Þín eigin hvöt, ekki stafirnir
Allar þrjár hvatirnar koma hópnum í gang, finna á sér líðan annarra og halda lauslega í áætlanir. Utan frá er þetta eitt og sama létta, hlýja fasið, og munurinn kemur ekki í ljós fyrr en spurt er hvers missir myndi svíða.
Fermingarveislu frænda þíns sástu um frá upphafi til enda. Hvað situr í þér morguninn eftir: að afarnir tveir yrtu ekki hvor á annan allt kvöldið, eða að enginn nefndi að hlaðborðið væri þitt verk? Hið fyrra bendir á níuna, hið síðara á tvistinn.
Vinirnir gengu Laugaveginn á meðan þú varst á vakt. Hvort svíður meira: að þeir réðu við tjöldin og leiðina án þín, eða að þú varst ekki með þegar þeir óðu Krossá? Að ekki sé þörf fyrir mann bendir á tvistinn, að missa af á sjöuna.
Á hvorum bátnum vildirðu vera heila vertíð: með rólegri áhöfn þar sem hver túr er eins og sá síðasti, eða með fjörugri áhöfn þar sem skipstjórinn og kokkurinn rífast í hverjum túr? Sá sem þolir leiðindi en ekki rifrildi er nær níunni; sá sem þolir rifrildi en ekki leiðindi, nær sjöunni.
Einmitt á þessari síðustu spurningu hrasar kóðinn. Stafirnir svara á undan manneskjunni: fjöruga áhöfnin, auðvitað. Það svar kemur frá E og P, ekki frá hvötinni, því níunni getur hávaði líka verið friðsæll bakgrunnur. Minnið sker úr: hve marga daga sat síðasta rifrildi vinanna í þér, og hve marga daga síðasta leiðinlega vikan?
04
Það sem stafirnir þegja um
Hvernig manneskja ber sig að: þetta sjá stafirnir
Það sem vantar í stafina fjóra
- Þroskastig
- Eðlishvöt og undirtýpa
- Hvert álagið leiðir þig
Milli enneagramsins og MBTI er engin samsvörun og við búum hana ekki til: kerfin tvö skipta fólki eftir ólíkum línum. Samsvörunartöflurnar sem ganga um netið eru settar saman úr athugunum, ekki mælingum, og stangast á innbyrðis. Aðeins hefur verið mælt í eina átt, frá týpu enneagramsins til einstakra stafa: sá sem þekkir týpuna getur spáð örlítið betur fyrir um stafina. Þessi síða les í öfuga átt, þar sem engar mælingar eru til, og því eru hvatirnar þrjár hér að ofan dæmi um gangverkið en ekki listi, og týpan getur reynst hver sem er af þeim níu. Á lægstu þroskastigum verður fjörið að flótta: í skammdeginu skráir manneskjan sig í hvern klúbb og hverja nefnd, og enginn þeirra sér hana tvisvar. Undir álagi fer hver hvöt sína leið: nían les gömul skilaboð aftur og aftur og leitar að broddi, tvisturinn fer skyndilega að krefjast og þrýsta, sjöan setur út á hvert smáatriði. Enginn þessara snúninga leiðir af ESFP. Hvaða eðlishvöt ræður ferðinni, sjálfsbjargarhvöt, nándarhvöt eða félagshvöt, sýnir kóðinn ekki heldur.
05
Algengar spurningar
Ég er ESFP en enneagramið segir sjöa. Hvernig fer það saman?
Það fer vel saman, og stafurinn sem spurt er um er S. Sjöuna dregur það sem ekki er orðið: næsta hugmynd, næsti staður, plan næstu helgar. S-ið hennar heldur meðan nóg er af litum og bragði í kring. Hugsaðu um fyrstu klukkustundina í sumarbústaðnum: ertu á pallinum með grasilminn, eða er hugurinn þegar kominn í göngur morgundagsins? Ef hið síðara, er niðurstaðan nærri lagi.
Kvöld í einrúmi eru mér erfið. Er það týpan eða stafirnir?
Erfiðleikinn kemur frá stöfunum, ástæðan frá týpunni. Níuna vantar sameiginlegan takt sem hún hvílist í, tvistinn fólk sem þarf á honum að halda, sjöuna hreyfingu sem skyggir á það sem hún flýr. Taktu eftir hvað þú skrifar fyrst þegar loksins berast skilaboð: hvort allir séu sáttir, hvort viðkomandi vanti eitthvað, eða hvar fólk sé statt.
Með vinunum eyði ég meira en ég ætlaði. Býr hvöt að baki?
Já, og ólík eftir týpum. Nían vill ekki skera sig úr taktinum og pantar það sama og hinir. Tvisturinn borgar fyrir aðra, því að bjóða öðrum er leið til að vera ómissandi. Sjöan getur ekki sleppt betri kostinum þegar hann er kominn á borðið. Hver átti hugmyndina að aukaútgjöldunum: hópurinn, löngun þín til að bjóða, eða matseðillinn með réttinum sem þú hafðir aldrei smakkað?
Ég sé fyrst allra þegar einhverjum líður illa. Er ég þá tvistur?
Ekki beint. S og F hjálpa þér að lesa líðan: þú sérð andlitið og raddblæinn. Þaðan skilja hvatirnar leiðir. Tvisturinn fer að hjálpa, nían færir jafnt veður aftur inn í herbergið, sjöan fær fólk til að hlæja svo þunginn leggist ekki á neinn, ekki heldur á hana sjálfa. Ef þú mættir gera aðeins eitt: sitja hjá viðkomandi, létta andrúmsloftið, eða fara með viðkomandi eitthvað nýtt?