Kod ve Enneagram
Enneagram ENFP: bir işe başlama hevesi nereden gelir
Geçen kış apartmanın ilk kermesini düzenledin, baharda üç arkadaşını seramik atölyesine yazdırdın, yazın ikisinden geriye birkaç fotoğraf kaldı. MBTI buna ENFP diyor, sen de enneagramdaki sayısını arıyorsun. O sayı burada yok: aynı heves üç ayrı insanda öfkeden, utançtan ya da korkudan beslenebilir ve aşağıda her biri kendi yoluyla açılıyor. Seramik hocası üçünü çamurdan ayıramazdı.
01
Bu dört harf ne söylüyor
ENFP kodlu biri yeni taşındığı sitede ilk ay kapıcıdan yönetici teyzeye herkesle tanışır, bayram sabahı bütün bloğun kapısını çalar. Fikirleri anlatırken büyür: babaannesinin tarif defterinden bir yemek kitabı, oradan bir YouTube kanalı, oradan da bir Karadeniz rotası çıkarır. Kuzeninin yeni sevgilisini beğenmese de sofrada ona en çok soru soran o olur, kimse yadırgamasın diye. Hafta sonu planı cumartesi sabahı kimin nerede olduğuna göre şekillenir. Bu harfler birleşince yanında insanların “hadi yapalım” dediği biri çıkar; aynı telefonda da “sonra bakarız” diye kaydedilmiş onlarca not birikir.
Aynı hızlı çıkışı, aynı yenilik iştahını ENTP de taşır, bu yüzden ikisi karıştırılır. Aralarındaki fark karar harfinde. Kahvehanede okey masasında ENTP kuralı sonuna kadar uygular, yanlış atılan taşı geri verdirmez; ENFP karşısındaki yaşlı amcanın bozulduğunu görünce göz yumar. Bir tartışma programını izlerken ENTP kimin argümanı sağlam ona bakar, ENFP köşeye sıkışan konuğun yüzündeki mahcubiyete.
Okey masasından site kapılarına kadar her sahne ENFP’nin nasıl davrandığını anlatır; hiçbirinde neden öyle davrandığı yazmaz.
02
Aynı kodun ardındaki üç güdü
Dokuzdan üç örnek: bu kod herhangi bir tipten doğabilir
Geri dönüş yok: koddan güdü okunmaz
Bu güdüde en zayıf tutunan harf
Barışçı
Kimse küsmesin diye Dokuz her davete “gelirim” der: kına gecesine de, mevlide de, iş arkadaşının oğlunun sünnet düğününe de. Gitmediği her davet, arkasından “bize darıldı mı?” diye sorulacak bir sorudur; anket bu varlığı E diye okur. Grupta maç mı dizi mi, kararı başkasına bırakır: bir tarafı seçmek öbürüne sırt çevirmek gibi gelir, plan ortada kalır, P çıkar. Gece yarısı gelen “uyudun mu?” mesajını yanıtlar, Dört ve Yedi gibi, ama Dokuz karşısındaki kırılmasın diye. En gevşek harfi N, fikirleri çevresindeki hayalperestlerden gelir: evlenip Gebze’ye taşınınca sohbetler aidat ve otoparka döner, test S gösterir.
Bireyci
Kendine ait bir iz: Dördün her işte aradığı bu, çünkü herkes gibi görünmek ona sesini kaybetmek gibi gelir. Kapalıçarşı’da herkes halılara bakarken o ustanın parmağındaki yanık izinden bir hayat kurar; N’si budur. Tartışmada haklı tarafı değil içine doğru geleni savunur, kaybedeceğini bile bile: F. Önceden çizilmiş yol haritası ona başkasının hayatı gibi durur, işe haritasız başlar: P. Kadıköy’de sahafları gezer, Dokuz ve Yedi gibi, ama Dört kimsenin okumadığı kitabı arar. E’si karşılığa bağlıdır: Ankara’ya taşınınca yeni çevresi onu yalnızca aksanıyla tanır, her sofrada aynı fıkra istenir; davetleri geri çevirmeye başlar ve test I okur.
Keyifçi
Yedi, ağır bir konunun masaya geleceğini önceden sezer ve tam o an kalkacak bir sebep bulur. Pazar yerinden konsere, sahildeki ateşe koşar; kalabalıkta ağır düşünceye sıra gelmez: E. Kahvaltıda Kaş’ta dalış okulu açar, akşam Mardin’de otel işletir; olasılık gerçekten önce gelir: N. Taşınalı bir yıl olmuş, koliler açılmamış, yerleşmiş sayılmamak için: P. Düğünde halay çeker, Dokuz ve Dört gibi, ama Yedi eve dönüp yalnız kalacağı saati ertelemek için. En oynak harfi F: içtendir ama yük binince geri çekilir. Yalnız kalan emekli annesine kurs ve gezi listesi getirir, annesi eski günleri anlatmak isteyince telefonu kısa keser; test T gösterebilir.
03
Üçünden hangisi senin, nasıl anlarsın
- Dışarıdan aynı davranış
- İnsanın neyi koruduğuna dair bir soru
- Harfler değil, kendi güdün
Yılbaşı partisinde bu üçünü kardeş sanırsın: üçü de muhasebeyle depoyu aynı masaya oturtur. Ayıran, neyi kimseye bırakmayacakları.
Yazları yıllardır aynı sitedesin. Bir yaz iki aile arsa yüzünden küser, site akşamları iki ayrı bankta oturur. Başka bir yaz herkes bir arada ama kimse sana tavla turnuvasından başka bir şey sormaz. Hangisi aklında daha uzun kalır? Bölünen site, ortak olanı esas alan Dokuzu yorar; soru sorulmayan yaz, kendi insanları arasında tanınmak isteyen Dördü.
İki arkadaşınla kurduğun girişim yatırım bulamayıp kapandı. İlk akşam aklın nereye kayar: bu kapanışın senin hakkında söylediğine mi, yeni fikre mi? Kaybın içinde kendini arayan Dörde yakındır; hüzün gelmeden yeni fikre varan Yediye.
Aile apartmanında, anne babanın altındaki dairedesin ve merdivenlerde hava ağır. Birini tutabilsen: işler ağırlaşınca taşınma hakkını mı, üst kattakilerle huzuru mu? Yedi gitme hakkını tutar, söylenenlere katlanır; Dokuz ağır havada kalır, yeter ki bağ kopmasın.
ENFP bu son soruda kendi harflerine takılır: gitme hakkını hemen seçer ama kira sözleşmesiyle, taşınma tarihiyle anlatır. Cevapta tarihler varsa konuşan P’dir. Güdü başka yerde duyulur: işten çıkarılan bir arkadaşınla gece sahildeki çay bahçesindesin, yapılacak bir şey yok. Saatine bakıp son vapuru mu hesaplarsın?
04
Harflerin söylemedikleri
İnsanın nasıl davrandığı: harflerin gördüğü bu
Dört harfte olmayanlar
- Gelişim seviyesi
- İçgüdüsel alt tip
- Yük seni nereye sürüklüyor
Enneagram ile MBTI arasında bir karşılık yok; bunu biz uydurmuyoruz, iki model insanı farklı çizgilerden kesiyor. İnternette dolaşan tablolar ölçümden değil gözlemden doğmuş, üstelik birbirini tutmuyorlar. Ölçülen bağlar tek yönlü, enneagram tipinden tek tek harflere doğru: tipi bilen, harfleri biraz daha iyi tahmin edebilir. Bu sayfa ölçümün olmadığı ters yönde okuyor, bu yüzden yukarıdaki üç güdü mekanizmanın örnekleri, bir liste değil; tip dokuzdan herhangi biri çıkabilir. Kıskaçta, bayramda bütün bloğun kapısını çalan ENFP kimsenin kapısını açmadığı birine dönüşür: mesajlara cevap vermez, sözleri komşular arasında şakaya döner. Baskı uzayınca bu kodun üç sahibi ayrılır: Dokuz herkesle arasının iyi olup olmadığını tedirginlikle yoklar, Dört kendini başkalarını kurtarmaya adar, Yedi en küçük kusuru yüze vurur. Gelişim seviyesini harfler göstermez: kaynağı dolu olan aynı ENFP, başlattığı kermesi beşinci yılında da düzenler. Baskın içgüdü hevesi evin ve bedenin düzenine, tek bir derin bağa ya da mahallenin geniş çevresine yöneltir.
05
Sık sorulanlar
ENFP’yim ama enneagram testi Dokuz gösterdi: bu bir hata mı?
Olmayabilir. Dokuzun hiçbir harfle ölçülmüş bağı yok, kodun onunla çelişecek bir yanı da yok. Bakmaya değer olan N. Tayinle küçük bir ilçeye gittiğin ya da çevrende kimsenin olmadığı ayları düşün: fikirler kuruyup günler aynı rutine döndüyse N’yi çevrendeki insanlar taşıyor, Dokuz da bu koda uyar. Fikirler o yalnızlıkta da geldiyse yukarıdaki sorulara dön.
Tatilden dönünce eve girmek bile istemiyorum. Bu neyi gösterir?
Dönüşün burukluğu herkese tanıdık; fark, evde seni neyin beklediğinde. Kapıyı açınca aklına ilk gelen yarım kalmış bir küslük ve kimin kime kırgın olduğuysa Dokuza yakınsın. Tatildeki hâlinin geride kalıp sıradan birine döneceğin hissiyse Dörde. Tatilin ertelediği ağır bir konunun seni kapıda beklediğiyse Yediye. İlk akşam neyi düşündüğüne bak.
Sosyal medyada paylaşıyorum, sonra siliyorum. Tiple ilgisi var mı?
Paylaşma isteği E ve N’den gelir, üç güdüde de vardır; silmenin sebebi ise tipe dair ipucu verir. Birinin alınacağından korktuğun için siliyorsan Dokuza yakınsın. Asıl anlatmak istediğini kimse anlamadığı için siliyorsan Dörde. O an geçtiği ve yazdığın şey seni bağlayan bir iz gibi durduğu için siliyorsan Yediye.
Kendi işimi kurmak istiyorum. ENFP buna uygun mu?
Harfler başlangıç için iyi haber verir: insan toplamak ve fikri anlatmak ENFP’ye kolay gelir. Tip, hangi aşamada zorlanacağını söyler. Ortakla ilk ciddi anlaşmazlıkta susup her şeyi idare etmeye çalışacaksan Dokuza bak. İş büyüdükçe markanın başkalarına benzemesine dayanamayacaksan Dörde. Heyecan bitip tekrar başlayınca kapıyı arayacaksan Yediye.