İçgüdüsel alt tip
Enneagram sp4: arkası sağlam olmayanın sebatı
Sebat kelimesi sp4’ün yanında duruyor, oysa yaptığın şey sana daha çok inat gibi gelir. İçgüdüler birbirine yakın çıktıysa yanında Dörtlerin bir kodu daha durabilir. Aşağıda bu Dört’ün neden hazır dantel almadığını ve kıskançlığın bunda ne payı olduğunu göreceksin. Kod iki taneyse karar adda değil, cumartesi günlerinin nereye gittiğinde.
- önde
- yanında
- unutulmuş
Alt tip kodu, diğer ikisinden hangisinin yanında, hangisinin unutulmuş olduğunu söylemez
Karşı tip: tutku kendi aleyhine döner
01
Bu içgüdü neyi korur
- spkendi alanımı korurum
- soortak olanı beslerim
- sxtek bir kişiye bağlanırım
sp4’ün evinde mağazadan alınmış dantel yok. Perdelerin, masa örtülerinin kenarındaki oyaları akşamları kendisi işledi; iğne oyası kursuna iki kış gitti. Oyanın bir köşesinde ilmek kaymış; misafir fark etmez, sp4 perdeyi her çektiğinde o köşeye bakar.
Annesi yıllardır bütün ailenin kışlığını hazırlar: salça, tarhana, turşu, erişte. Bir eylül akşamı dizlerini gösterip bunun son yıl olduğunu söyler. Kilerde daha iki kışa yetecek kavanoz var, yine de sp4 o hafta büyük tencereleri alır ve cumartesi annesinin yanında salça kaynatmayı öğrenir. Salçanın kıvamını annesinin gözüne bakarak öğrenir.
Kasım, maaşa daha on gün var ve doğalgaz faturası kapıda. Ustaya pencere izolasyonu yaptırmak yerine sp4 hırdavatçıdan sünger bant ve cam naylonu alır, bütün pencereleri bir hafta sonunda kendi kaplar. Naylon bir köşede buruşuk kalır, bant bir yerden kalkar, ama rüzgârın hangi pencereden sızdığını artık ezbere bilir.
02
Tipin tutkusunu nasıl renklendirir
- Tipin tutkusu içgüdünün içinden dışarı çıkar
- Karşı tip: tutku kendi aleyhine döner
Mimarlık ofisinde arkadaşlarının çoğu istediği an istifa edip kendi atölyesini deneyebilir, çünkü arkalarında kirayı ödeyecek bir aile var. sp4’ün bir ay maaşsız kalmaya bile gücü yok. Meral istifa ettiğinde ilk kiraları annesi yatırdı; sp4 istifa etse iki ay sonra memlekete döner. sp4’ün kıskançlığı bu farkı kira aylarıyla sayar: arkadaşlarının arkasında yıllar, onun arkasında iki ay.
Arkası sağlam olanın iskelesi kendi kendine durur; sp4’ün iskelesi her sabah yeniden çakılmak ister. Kendi atölyesi için bir kenarda biriktirdiği para her kış kombi tamirine gider. Onun sebatı bu çekiç sesidir.
Ofis cuma akşamı meyhaneye giderken sp4 kalır ve yarışma maketini elle dördüncü kez keser. Çıkarken bir arkadaşı «senin yerinde olsam çoktan bırakırdım» der; sp4 gülümser ve maket bıçağının ucunu yeniler. Kıskançlık bu cümlede bir teselli arardı, ama önde duran kendini koruma teselliyle kira ödenmediğini bilir ve o kıskançlık bıçağın ucuna geçer. Masasındaki kesim altlığı binlerce bıçak iziyle kaplı. Altlığı değiştirmez, eskisini de atmaz.
03
Kendi tipindeki diğer ikisinden farkı ne
- Bu sayfa
- Karşı tip
so4, utanç
Bir düğünden dönünce ikisi de kimin yeni sitede daire aldığını, kimin oğlunun Boğaziçi’ni kazandığını sayabilir. Ofiste bir iş arkadaşı ulusal bir mimarlık yarışmasında mansiyon alır. so4 akşamı, ekibin artık ona nasıl baktığını ve çay ocağında kimin neler dediğini düşünerek geçirir. sp4 aynı akşam parasını kendi cebinden ödediği bir yazılım kursuna kaydolur. Biri senin istediğin yere senden önce vardığında o akşam neye gider: masaya mı, başkalarının bakışına mı?
sx4, rekabet
İkisi de hiçbir işi yarım yapamaz: bir mevlide lokma getirmeleri istense üç tepsi getirirler. Ofisin tavla turnuvasını yeni gelen bir stajyer kazanır. sx4 onun yerinde olsa stajyeri kendine rakip seçerdi: her maçını izler, bir sonraki turnuvada tam onu yenmek için hazırlanırdı. sp4 geceleri telefonda bilgisayara karşı oynar, açılış hamlelerini deftere yazar, ve stajyer o gecelerde kıskançlık olduğunu hiç öğrenmez. Biri seni geçtiğinde ertesi gün aklında kim olur: o mu, yoksa bir sonraki zarın mı?
04
Dizilişteki yeri ve unutulmuş içgüdü
- sp/so/sx
- sp
- so
- sx
- sp/sx/so
- sp
- sx
- so
Önde bu içgüdü olduğunda iki diziliş mümkün
Arkadaş grubu hafta sonu Bozcaada’ya gidiyor, hoşlandığı Emre de gidiyor. Aynı cumartesi ise ev sahibiyle yeni kira sözleşmesi için buluşması var. sp4 kalır: kendini koruma önde olunca başının üstündeki çatı telefonla konuşulmaz. Pazartesi ofiste herkes adada kimin kiminle yüzdüğünü anlatır, o dinler.
Kuzeni bankada şube müdürü olunca sp4 bayram ziyaretinde gülerek sorar: müdürlükle birlikte otopark yeri de veriliyor mu, yoksa sadece çay bardağı mı büyüyor? Sesindeki kıskançlığı kendisi duymaz, akrabalar duyar. Sosyal içgüdü unutulmuş; kuzen bir sonraki bayramda ona müdürlük hikâyesi anlatmaz.
Öbür dizilişte, sosyal içgüdü yanında ve bire bir unutulmuşken, sp4’ün kıskançlığı en çok bir kuzenine takılır. Kuzeni bankadaki işini bırakıp sevgilisiyle Kaz Dağları’nda zeytinyağı işine girer. sp4 buna hayalperestlik der, sonra her pazar arayıp hasadı, sıkımı, zeytinliğin kokusunu ayrıntısıyla sorar; soruların sonu gelmez, ama hiçbirinde kendi hayatı geçmez.
05
Test ne gösterir
Her şey ayrıştı: alt tip ve dizilişin tamamı
Yanında ve unutulmuş neredeyse eşit: dizilişsiz alt tip
Önde ve yanında neredeyse eşit: iki aday
Şunu baştan söyleyelim: dört sonuç içinde test en az isabetle baskın içgüdüyü yakalar. Her iki kişiden birinde puanlar birbirine yakın kalıyor; öyle durumlarda sana bir tane yerine iki tane gösteriyoruz. sp4 kendini anlatırken elinde hep bir cetvel tutar: kimin arkası ne kadar sağlam, kim nereden başladı. Onun için bu, ayağının bastığı zeminin konuşmasıdır, ama insanlar arasındaki yeriyle meşgul biri de aynı dili konuşur, bu yüzden sonuç ikinci aday olarak so4’ü gösterebilir. İkisinde de kıskançlık dışarı bakar; sonra gücün kendi işine mi yoksa çevresine mi gittiği, cevabın kelimelerinde her zaman görünmez.
06
Sık sorulanlar
Hazır bir çözüm, benimkinden iyi olsa bile beni neden kızdırıyor?
Hazır çözüm marketin hazır salçası gibidir: kıvamı düzgündür ama senin kavanozunda güneşte olmamıştır. sp4’te kızgınlık eksik emeğin izini korur, akıl başkasının fikrini daha iyi bulsa bile. Hazıra bakmadan önce kendi çözümünü yarım sayfa taslak yaz; yan yana görünce hangi parçanın senin olduğu belli olur.
Başarıma şans denince neden içim acıyor?
Kısmetmiş denince iş, önceden yazılmış bir paya dönüşür, hamuru kimsenin yoğurmadığı bir ekmeğe. sp4 için bir şeyi onun yapan ise payı kendi eliyle yoğurmuş olmasıdır. Söyleyen büyük ihtimalle övmek istedi. Düzeltmeye çalışma; gülümseyip «emek olmadan yemek olmaz» demen yeter, yol kendiliğinden konuşmaya girer.
Ekip liderliği teklif ediliyor, ama elimle iş yapmayı seviyorum. Bu korku mu?
Şart değil. Ekip lideri olunca elin kalemden çok telefonda olur; sp4 ise kendi elinin izini taşıyana yaslanır, ve o iz ekibin işinde erir. Maaş artsa da ayağının altındaki zemin yumuşayabilir. Teklifi üç aylık bir deneme olarak kabul et ve geri dönme hakkını yazılı iste: üç ayın sonunda neyi özlediğin, korkudan mı sevdiğinden mi çekindiğini söyler.
Zor yolu sadece alışkanlıktan mı seçiyorum, nasıl anlarım?
Uzun yol sp4 için eski bir borcun faizini ödemeye benzer: her ay ödenir, ama anapara azalmaz. Üç gecede yapılan bir iş, bir gecede bitenden daha çok senin olmaz. Bir kere kestirmeden git ve kimseye söyleme; akşam eksik kalan bir şey var mı, yorgunluk dışında, ona bak.