İçgüdüsel alt tip
Enneagram sp8: zamdan önce dolan kiler
sp8’in adı hayatta kalma; oysa hayatında belki ne bir felaket yaşandı ne bir kıtlık: dolap dolu, faturalar ödenmiş, iş yolunda. Aradaki mesafe kafa karıştırıyorsa so8 ve sx8’i de bir süre elinin altında tut, sonuç bu konuda tek ağızdan konuşmayabilir. Kelime felaketi anlatmıyorsa neyi anlatıyor olabilir: dolabın dolu olmasını mı, o dolaba kimin karar verdiğini mi?
- önde
- yanında
- unutulmuş
Alt tip kodu, diğer ikisinden hangisinin yanında, hangisinin unutulmuş olduğunu söylemez
01
Bu içgüdü neyi korur
- spkendi alanımı korurum
- soortak olanı beslerim
- sxtek bir kişiye bağlanırım
Metin’in beyaz kamyonetinin kapısında el yazısıyla bir numara vardır: “Elektrik ustası, 7/24.” Araç kendi adına, takımlar peşin alınmış, müşteri doğrudan onu arar; işini büyük firmaların uygulamalarından alan ustalardan değildir. Metin’in kendini koruma içgüdüsü, yarın çalışıp çalışmayacağına başkasının karar vermemesini bekler; bir Sekiz için geçiminin başkasının masasında bağlanması, boynuna geçirilmiş bir tasmadır.
Mahalledeki üç büyük sitenin yönetim şirketi, işlerin artık bir uygulamadan, sabit fiyatla ve kırk beş gün vadeyle verileceğini yazar; Metin’in işlerinin yarısı o sitelerden gelir. Cevap yazmaz. O akşam beş yüz mıknatıslı kart bastırır, ertesi sabah mahallenin bütün apartmanlarında sayaç panolarının kapağına birer tane yapıştırır. İki hafta sonra telefonu yine kendi numarasından çalar.
Kasımda iş durur ve Metin hayatında ilk kez bakkala veresiye yazdırır. Aralıktaki ilk büyük iş bir okulun pano değişimidir; parayı aldığı gün doğalgaz faturasından da pazardan da önce bakkala uğrar ve defterdeki sayfasını çizdirir. O ay evde mercimek çorbası eksik olmaz. Adının o defterde durması, onu bakkalın kalemine bağlıyordu.
02
Tipin tutkusunu nasıl renklendirir
- Tipin tutkusu içgüdünün içinden dışarı çıkar
- Karşı tip: tutku kendi aleyhine döner
Akşam haberlerinde yağa ve şekere zam geleceği söylenince Metin kalkıp gece açık olan toptancıya gider; döndüğünde kilerde on dört teneke ayçiçek yağı, beş çuval bulgur, otuz kilo şeker vardır. Sekiz’in hep bir fazlasına uzanan şehveti, kendini koruma önde olunca bu raflarda birikir. Evde iki kişi yaşar, raflar on iki kişiliktir.
Büyük depremden sonra apartmanda herkes kapının yanına bir deprem çantası koyar. Metin’in çantası yoktur; kamyonetin arkasında bir çadır, bir tüp, yirmi litre su ve bir haftalık konserve durur, hepsinin hesabı da tek bir soruya göre yapılmıştır: hiçbir kapıyı çalmadan, hiçbir kuyruğa girmeden kaç gün. Hayatta kalma, Metin’de bu sayının adıdır.
Babasının Çankırı’daki köyünde kimsenin ekmediği yamaç tarlasını alır ve bir baharda iki yüz ceviz fidanı diker, iki kişilik bir ev için. Her cumartesi iki saat yol gidip fidanların dibini çapalar; köyün yaşlıları kahvenin önünden ona “Metin’in ormanı” diye laf atar. Cevap vermez. Ertesi bahar elli fidan daha diker.
03
Kendi tipindeki diğer ikisinden farkı ne
- Bu sayfa
- Karşı tip
so8, dayanışma
Karşı tipBir apartman toplantısında ikisi de söz almak için el kaldırmaz, doğrudan konuşur. Binaları kentsel dönüşüme girer ve müteahhit sahiplere tek tek imza için baskı yapmaya başlar. sp8 kendi avukatını tutar, dairesi için ayrı bir değerleme raporu çıkartır, gerekirse payını satıp başka yerde kendi parasıyla ev alacak hesabı cebinde tutar. so8 on iki daire sahibini apartmanın girişinde toplar, tek avukat tutulur, müteahhide hep birlikte gidilir. Zor bir yılda hangisi sana daha ağır gelir: komşudan yardım istemek mi, tek başına kalmak mı?
sx8, sahiplenme
İkisi de bir kavgada araya ilk girer, kimin haklı olduğunu sonra sorar. Aynı yıl emekli olurlar ve ellerine toplu bir ikramiye geçer. sp8 köydeki evin üstüne bir kat, yanına bir odunluk yaptırır, bahçeyi taş duvarla çevirir. sx8 parayı olduğu gibi otuz yıllık karısıyla Ege’yi dolaşmaya harcar; hiçbir şeyi sonraya bırakmaz, her akşam masayı onun için kurar. Hayat sana beklemediğin bir fazlalık bıraksa onu nereye koyarsın: kendi duvarlarının içine mi, yalnızca birine mi?
04
Dizilişteki yeri ve unutulmuş içgüdü
- sp/so/sx
- sp
- so
- sx
- sp/sx/so
- sp
- sx
- so
Önde bu içgüdü olduğunda iki diziliş mümkün
Kızının nikâhında dünürü mikrofonu alıp gençlere Çayyolu’nda bir daire aldığını duyurur; tapu “onlar yerleşene kadar” onun adına kalacaktır. Kendini koruma önde bir babanın cevabı tapu dairesinde verilir: Metin kamyonet için biriktirdiği parayla Etimesgut’ta daha küçük bir daire alır, tapusu kızının adına, gençler oraya taşınır. Bayramlarda iki aile artık ayrı sofralarda oturur.
Ramazan’da iftardan önce fırının önündeki pide kuyruğu sokağa taşar; Metin on pide ister, arkasında birer pide bekleyen komşular vardır. Sosyal içgüdünün unutulduğu dizilişte şehvet bu kuyruğu görmez: pideleri kamyonete taşırken fırıncı pidenin bittiğini ilan eder. Ertesi akşam fırıncı onu kapıda görür ve tezgâhın altındaki pideyi arkasındaki yaşlı kadına uzatır.
Otuzuncu evlilik yıldönümünden haftalar önce Nuran bir yüzükten söz eder, bir kuyumcu vitrininde bir kez durur. Metin o gün eve, Nuran’ın arabası için dört yeni kış lastiği ve zincirle döner. Şehvet, bire bir unutulmuş olunca sevgiyi de ihtiyaç listesiyle ölçer: Nuran teşekkür eder, lastikler kapının önünde durur, yüzükten bir daha söz edilmez.
05
Test ne gösterir
Her şey ayrıştı: alt tip ve dizilişin tamamı
Yanında ve unutulmuş neredeyse eşit: dizilişsiz alt tip
Önde ve yanında neredeyse eşit: iki aday
Şunu baştan söyleyelim: dört sonuç içinde test en az isabetle baskın içgüdüyü yakalar. Her iki kişiden birinde puanlar birbirine yakın kalıyor; öyle durumlarda sana bir tane yerine iki tane gösteriyoruz. sp8 kendini anlatırken evinin yükünü tek başına taşıdığını, ailesine dokunana göz açtırmadığını, evdekilerin derdini kendi derdi saydığını söyler. Bu cümleler bir mahallenin, bir ekibin bekçisinin kurduğu cümlelerle aynı kelimelerden yapılmıştır; o evin kaç kişiden ibaret olduğu kelimelerde yazmaz. Böyle cevaplar sonucu, bir topluluğu kollayan koda, so8’e doğru çekebilir.
06
Sık sorulanlar
Açken çekilmez biri oluyorum. Bunun içgüdüyle bir ilgisi var mı?
Olabilir. sp8’te boş mide, gereken şeyin şu an senin elinde olmadığı haberi gibi gelebilir; buna verilen cevap da biri sana hükmetmeye kalktığında verdiğin cevapla aynı sertlikte çıkar. Uzun yolda molaların saatini sen koy, kalabalık bir sofraya oturmadan önce yemeğin ne zaman geleceğini sor. Saatin kimde olduğu belliyse açlık biraz daha bekleyebilir.
Eşyamı sormadan alan olunca, küçük bir şey de olsa sinirleniyorum. Neden?
Türk evinde eşyanın sahibi pek sorulmaz: komşu merdiveni, kayınbirader matkabı alıp götürür. sp8 için sorulmadan alınan şey senin olan bir şey üzerine başkasının karar verdiği anlamına gelebilir; sinir de o karara gider. Ödünç vermeyi bırakman gerekmez: ver, ama sen ver. “Al, işin bitince getir” diyen el seninse aynı matkap aynı öfkeyi doğurmaz.
Bol yemekli misafirliklerden neden gergin dönüyorum?
Teyzenin evinde yemek bitmez, ama neyin, ne zaman, tabağa ne kadar geleceğine teyze karar verir; “bir tane daha al” da bir emirdir. Bolluk ortadadır ve senin değildir. sp8 böyle bir sofrada büyük ihtimalle doymaz, bekler. Bir dahaki sefere kendi tepsinle git ya da o sofrayı bir kez kendi evinde kur: bolluğun bir parçası senin olunca sofra da rahatlar.
Kiraya oturmak yerine ev almak için fazla ödemeye değer mi?
Hesap makinesi bu soruya yarım cevap verir. Hesapta görünmeyen kalem şu: kirada evin kaderi başka birinin telefonunda durur ve sp8 bunu muhtemelen her ay sonunda hisseder. Tapuya fazladan ödenen para, o telefonun bir daha çalmaması için ödenir. Kaç yıl bu fazlayı taşıyabileceğini hesapla, ama hesabın sonuna o telefonun sesini de yaz.