İçgüdüsel alt tip
Enneagram sx8: kalkan kimin yanında iner
Sahiplenmek Türkçede hem birine kol kanat germek hem de onu elinde tutmak demek; sx8’in adı bu iki anlamın arasında durur. Sevdiklerini koruyan biriysen ilki tanıdık gelir, ikincisi belki hiç. Kod kesin sayılmaz, aynı Sekiz’in iki kapısı daha açık: sp8 gücünü bir eve, so8 bir kalabalığa verir. sx8’in sorusu, aynı gücün yalnızca birine verilince neye dönüştüğü ve o kişinin neden bırakılmadığıdır.
- önde
- yanında
- unutulmuş
Alt tip kodu, diğer ikisinden hangisinin yanında, hangisinin unutulmuş olduğunu söylemez
01
Bu içgüdü neyi korur
- spkendi alanımı korurum
- soortak olanı beslerim
- sxtek bir kişiye bağlanırım
Adliye koridorlarında Selin’i tereddüt ederken gören olmamıştır; karşı tarafın avukatı da savcı da ondan bir adım geride durur. Gece ikide mutfakta, ertesi günün savunmasını Kerem’e yüksek sesle okurken ise yarıda kalır ve “bilmiyorum” der. Selin’in bire bir içgüdüsü bu mutfağı korur, çünkü bir Sekiz’in tereddüdü görüldüğü yerde pazarlık onun aleyhine döner.
Kerem’in annesi ameliyattan sonra bir aylığına onlarda kalmaya gelir; gece mutfakta ışık yanınca kapıda terlikleriyle belirir, çay koyar, konuşmaya oturur. Ertesi hafta Selin aynı sokakta, iki bina ötede küçük bir daire kiralar, eşyaları kendi eliyle yerleştirir, bir bakıcı tutar ve kayınvalidesine her akşam çorbasını kendisi götürür. Mutfak yeniden gece ikide iki kişiliktir.
Büyük bir cinayet davasının duruşmalarının üst üste bindiği ay Selin gece ikide yatar; annesinin telefonlarını açmaz, kuaförü, spor salonunu, arkadaşlarının doğum günlerini takvimden siler. Bir tek pazar sabahını silmez: Kerem’le Cumalıkızık’ta aynı kahvaltıcıda, avludaki aynı masada iki saat. Dosyalar arabanın bagajında bekler.
02
Tipin tutkusunu nasıl renklendirir
- Tipin tutkusu içgüdünün içinden dışarı çıkar
- Karşı tip: tutku kendi aleyhine döner
Selin baro kutlamalarına, meslektaşlarının rakı masalarına gitmez. Cuma gecesi balkonda Kerem’le kurduğu iki kişilik çilingir sofrası ise sabah ezanına kadar sürer, konu konuyu açar, ikisi de kalkmaya yeltenmez. Sekiz’in şehveti, her şeyi son sesiyle isteyen o iştah, Selin’de kalabalık bir masaya dağılmaz; bütün ağırlığıyla tek bir sandalyenin karşısına oturur.
Bir müşteri, Kerem’in ciltlediği kırk kitabın parasını üç ay ödemez; Kerem omuz silker. Selin aynı gün bürosundan ihtarname çeker, ertesi sabah adamın dükkânının kapısındadır. Sahiplenme burada kavganın sahibini değiştirir: Kerem’e yapılan, artık Selin’e yapılmıştır. Para bir haftada gelir; Kerem kendi kavgasının elinden alındığını ancak teşekkür ederken fark eder.
Kerem ilk maratonuna yazılınca Selin de yazılır, bir gün bile antrenman yapmadan. Köprüden birlikte geçerler; otuzuncu kilometrede Selin’in dizi şişmiştir, yine de Kerem’in yanından ayrılmaz, suyunu, jelini o taşır, her kilometre tabelasında avazı çıktığı kadar bağırır. Bitiş çizgisini el ele geçerler. Selin bir hafta merdiven inemez, duruşmalara bastonla girer.
03
Kendi tipindeki diğer ikisinden farkı ne
- Bu sayfa
- Karşı tip
sp8, hayatta kalma
İkisi de telefonda lafı dolandırana “sadede gel” der, ikinci kez söyletmeden kapatır. Yazın ikisine de bir ay ücretsiz izin çıkar. sp8 evin çatısını baştan kapatır, bahçeye bir su deposu gömer, kışlık odunu iki yıla çıkarır. sx8 o ayı, yıllardır küs olduğu kız kardeşinin Diyarbakır’daki evinde geçirir: her gün aynı sofrada, eski kavgayı sonuna kadar konuşarak. Önünde bomboş bir ay dursa ilk neyi düşünürsün: evinin eksiklerini mi, bir insanı mı?
so8, dayanışma
Karşı tipBir cenazede tabuta ilk omuz verenlerdendir ikisi de, mezarlıktan en son onlar ayrılır. Bir ameliyattan sonra ikisi de bir hafta hastanede yatar. so8’in odası her akşam dolar; mahalleden, işten, eski okuldan gelen herkes aynı ilgiyle karşılanır, kimse eli boş dönmez. sx8 ziyaretçi listesine tek bir isim yazdırır ve o kişi kapıdan girince yataktan doğrulmaya çalışır. Kötü bir haftada kapıdan kimin girmesini istersin: bütün sevdiklerinin mi, bir kişinin mi?
04
Dizilişteki yeri ve unutulmuş içgüdü
- sx/sp/so
- sx
- sp
- so
- sx/so/sp
- sx
- so
- sp
Önde bu içgüdü olduğunda iki diziliş mümkün
Baro seçimlerinden önce meslektaşları Selin’i yönetim kuruluna aday göstermek ister: altı ay boyunca her akşam ziyaretler, toplantılar, yemekler. Kerem bir şey istemez, yalnızca akşamlarının nereye gideceğini sorar. Selin adaylığı, bire biri önde tutan birinin kolaylığıyla, tek bir telefonla geri çevirir. Onu aday görmek isteyen üç eski dostu seçimden sonra da aramaz.
Kerem’in atölyesine Almanya’dan bir yaldız presi gelir, parasını Selin öder. Kasanın öbür ucunu, kendini korumanın unutulmuş olduğu bir dizilişte, şehvet hiç hatırlamaz: Selin on dört ay kendi Bağ-Kur primini yatırmaz ve bir gün e-Devlet’te emeklilik tarihinin bir yıl ileri kaydığını okur.
Ahilik Haftası’nda, Kerem’in atölyesinin bulunduğu handa esnaf yemeği verilir, en yaşlı ustalar kuşak kuşanır. Selin bütün yemek boyunca masanın ucunda Kerem’le fısıldaşır; sosyal içgüdünün unutulduğu bu dizilişte şehvet salondaki kırk kişiyi masa örtüsü kadar görür ve yaşlı ustanın konuşmasından önce Selin, Kerem’i kolundan çekip çıkar. Ertesi yıl handaki esnaf toplantısına Kerem çağrılmaz.
05
Test ne gösterir
Her şey ayrıştı: alt tip ve dizilişin tamamı
Yanında ve unutulmuş neredeyse eşit: dizilişsiz alt tip
Önde ve yanında neredeyse eşit: iki aday
Şunu baştan söyleyelim: dört sonuç içinde test en az isabetle baskın içgüdüyü yakalar. Her iki kişiden birinde puanlar birbirine yakın kalıyor; öyle durumlarda sana bir tane yerine iki tane gösteriyoruz. sx8’in kendini anlattığı cümlelerde sahiplenme, eşyadan söz ediyormuş gibi durur. Sahip olduğundan kolay vazgeçmediğini, kendine ait olana kimsenin el sürmesine izin vermediğini, eşyasını da insanını da ödünç vermediğini söyleyen biri, evini ve birikimini kollayan biri gibi okunur. Böyle cevaplarda bire bir, kendi hakkı olan ilk sırayı kendini korumaya kaptırabilir.
06
Sık sorulanlar
Neden yalnızca bir kişinin yanında ağlayabiliyorum?
Bir Sekiz için gözyaşı, masaya yüzü açık konmuş bir kâğıttır; kimin eline geçeceğini bilmeden açılmaz. sx8’te o elin sahibi muhtemelen tek bir kişidir, yıllar içinde sınanmış biri. O kişi uzaktayken sertleştiğini fark edersen, sebep yorgunluk değil, kâğıdı açacak masanın olmaması olabilir.
Sevdiğim insanı neden sınayıp duruyorum?
Güven en çok nereye yatırıldıysa sınav da oraya gider: bir Sekiz, korumasını indirdiği kişinin dayanıp dayanmayacağını görmek ister. Sınav dışarıdan kavga çıkarmak gibi görünür: gece açılan eski bir konu, bilerek geciktirilen bir cevap. Bir dahaki sınavdan önce kendine sor: bu kez neyin kanıtını arıyorum? Cevabı ona söyleyebiliyorsan sınav belki gereksizdir.
İhanetten sonra neden birini hayatımdan tamamen siliyorum?
Korumanı indirdiğin kişinin elinde, başka kimsenin bilmediği bir harita vardır. İhanet ettiğinde harita hâlâ ondadır ve sx8 bunu muhtemelen kaldıramaz: numara silinir, ortak dostlar seçilir, eşyalar bir günde geri gider. Kopuşun sertliği verilen güven kadardır. Zor olan, haritayı ondan geri alamayacağını kabul etmektir; silmek bunu değiştirmez.
Neden en iyi tek bir ortakla çalışabiliyorum?
sx8’te iş bir kişinin karşısında hızlanır: o kişi yetişiyor mu, itiraz ediyor mu, tempo artınca geri çekiliyor mu? Beş kişilik bir masada bu gerilim kurulamaz, yoğunluk muhtemelen toplantı saatlerinde erir. Ortak seçerken kendine şunu sor: bu insanla gece yarısı tartışıp ertesi sabah aynı masaya oturabilir miyim? İki cevap da evetse aradığın muhtemelen odur.