MBTI og enneagram: hvað á að gera við tvö ólík svör

MBTI á rætur í týpufræði Jungs, sem Katharine Briggs og Isabel Myers sneru upp í spurningalista. Listinn spyr fjórum sinnum hvort tveggja sé eðlilegra: orkan út eða inn, upplýsingar með skynjun eða innsæi, ákvörðun eftir rökum eða gildum, áætlun lokuð eða opin. Fjórar tvískiptingar, einn stafur úr hverri, sextán kóðar alls. Stafirnir svara spurningunni hvernig: hvernig manneskja vinnur, hvernig hún ákveður sig, hvernig hún hagar sér í hópi. Hvers vegna hún gerir þetta spyr MBTI ekki um.

Enneagramið sker á öðrum stað. Týpurnar níu skiljast ekki að eftir aðferð heldur eftir hvöt: hvað manneskjan ver, hvað hún óttast mest og hvert athyglin leitar þegar enginn horfir. Tvær manneskjur af sömu týpu geta unnið og umgengist fólk gerólíkt og glímt samt við sama innra verkefnið. Ofan á týpuna bætir kerfið væng, eðlishvöt og þroskastigi, og því fylgir lóðrétt vídd: sama týpa með svigrúm og í klemmu lítur út eins og tvær ólíkar manneskjur. Í MBTI er engin slík vídd, stafirnir eiga að standa kyrrir.

Svo er það reikningurinn. Sextán er margfeldi fjögurra óháðra skiptinga, tveir í fjórða veldi. Níu fæst ekki úr neinu margfeldi, og enginn hefur fundið kvarða sem týpurnar væru samsettar úr. Spurningin hvaða týpa enneagramsins samsvari INFP er því byggð eins og spurningin hve margir lítrar séu í þriðjudegi: orðin eru kunnugleg, sameiginlegan kvarða vantar. Kerfin horfa á sömu manneskjuna frá sitt hvorri hlið, og hvorugt á reglustiku fyrir hitt.

Eitthvað sést þó stöðugt í stórum úrtökum, og að þegja um það væri jafn óheiðarlegt og að teikna töfluna. Fimman reynist oftast innhverf og hugsandi týpa: í yfirlitinu frá 2021 staðfestu sex rannsóknir af sjö tengingu við innhverfu og allar sjö tengingu við hugsun, og það er stöðugasta niðurstaðan í öllu efninu. Sjöan hallast jafn áreiðanlega að úthverfu, fjarkinn að tilfinningu, týpa 1 að skipulagshlið stafanna. Nían átti sér engan stöðugan staf: hún dreifist um alla sextán kóðana nokkurn veginn af handahófi.

Þetta á að lesa í eina átt og sem hlutfall. Í eina átt: þegar týpa enneagramsins er þekkt má þrengja væntingar um stafina lítillega; þegar stafirnir eru þekktir þrengist týpan varla, því undir hverjum kóða búa þrjár eða fjórar týpur, hver með umtalsverðan hlut. Sem hlutfall: hér er talað um dreifingu, ekki reglu. Í könnuninni frá 1998 kom tvisturinn marktækt oftar fyrir en vænta mátti í sex MBTI-kóðum í senn. Innhverf sjöa og úthverf fimma eru hvorki sjaldgæfar né ruglingur heldur venjuleg afleiðing þess að stafirnir mæla hegðun og týpan hvöt. Skörunin sem sést liggur á yfirborðinu: stefnu orkunnar taka bæði kerfin eftir, en kjarna týpunnar lýsir enginn stafur.

Haltu þeim sem tveimur svörum við tveimur spurningum. Stafirnir lýsa hvernig þú vinnur: hvaðan orkan kemur, hvernig þú safnar upplýsingum, á hverju þú byggir ákvörðun. Týpa enneagramsins lýsir hvað þú ert að verja á meðan og hvert þig ber þegar orkan þrýtur. Það fyrra nýtist þegar þú velur vinnulag og útskýrir fyrir hópnum hvernig best er að vinna með þér; það síðara þegar sama atriðið endurtekur sig í þriðja sinn og þú vilt vita hvers vegna.

Þegar niðurstöðurnar virðast rífast, til dæmis stafirnir setja þig úthverfu megin en enneagramið segir fimma, er ekkert rifrildi: þú ert félagslynd fimma, og það er bygging, ekki mótsögn. Týpu enneagramsins á að sannreyna eftir hvöt, ekki hegðun, og alls ekki eftir stöfum. Ef þú þekkir þig ekki í lýsingu týpunnar skaltu fyrst skoða undirtýpuna og þroskastigið, þau breyta ytri myndinni mest, og efast um týpuna fyrst þá.

Tvær reglur spara tíma. Leiddu ekki týpu enneagramsins af stöfunum: setningin að INFP sé oftast fjarki er tölfræði af spjallborði, ekki staðreynd um þig. Og beygðu ekki stafina að týpunni: innhverf átta er einfaldlega átta sem er innhverf. Hvorugt kerfið á rannsóknagrunn sem stenst samanburð við fimm þátta líkanið, bæði nýtast sem tungumál til sjálfsathugunar, og hvorugt fellir dóm yfir hinu.